گونه ‌شناسي و نقد ديدگاه‌هاي مستشرقان پيرامون مسأله جمع قرآن

قرآن كريم طي 23 سال به‌‌صورت تدريجي بر رسول اكرم (ص) نازل گرديد. به گواهي تاريخ آن حضرت از همان ابتدا بر گردآوري و نگارش قرآن كريم اهتمام داشت. مدت‌‌ها پس از وفات آن حضرت دربارۀ فرآيند گردآوري قرآن كريم ميان دانشمندان مسلمان اختلاف افتاد و تا به امروز نيز اين مسئله محل بحث و گفتگو است. عالمان، جمع‌آوري قرآن را به دو گونه تفسير مي‌كنند: جمع در زمان رسول خدا (ص)، و پس از رحلت آن حضرت. خاورشناسان نيز از اوايل قرن 19ميلادي به پژوهش حول قرآن كريم روي آورده، نظرات مختلفي در اين زمينه مطرح كردند. اولين خاورشناسي كه به‌طور مفصل به اين موضوع پرداخت، نولدكه، قرآن‌‌پژوه آلماني در كتاب «تاريخ قرآن» است، و در پي او ديگر مستشرقان و دانشمندان مسلمان نيز دست به پژوهش‌هاي متعدد‌‌ در اين زمينه زدند. پرسش اصلي پژوهش حاضر آن است كه ديدگاه‌هاي مستشرقان حول مسئله جمع‌آوري قرآن در چند دسته قابل طبقه‌‌بندي و گونه‌‌شناسي است، و چه نقدهايي بر نظريه‌هاي آنها وارد است. به‌‌صورت مختصر با به‌كارگيري روش توصيفي ـ انتقادي اين نتيجه حاصل شد كه پنج گونه نظريه در موضوع جمع‌آوري قرآن ميان مستشرقان متداول است و هركدام، كم‌وبيش، اشكال‌هاي متعددي ازقبيل ايصال به مطلوب، نبود تتبع كافي در منابع اسلامي، برداشت مقطعي از منبع، نگاه تاريخي غلط، و غيره دارند.