تحليل افعال اخلاقي و تعليميِ كتايون و هما در شاهنامۀ فردوسي براساس نظريۀ خودشكوفايي مزلو

در نظريۀ اخلاقي خودشكوفايي آبرهام اچ مزلو (1908-1970)، برخي صفات نيك و پسنديده، به عنوان الگوهاي برتر اخلاقي، ارائه شده است كه بصورت بالقوه در همه افراد وجود دارد.پرداختن به ابعاد اخلاقي و تعليميِ اشخاص مختلف در شاهنامه، يكي از موضوعات ادبي قابل توجّه است كه در تحقيق هاي متعددي به آن پرداخته شده و با توجّه به نظريۀ خودشكوفايي مزلو، الگوهاي برتر اخلاقي و تعليمي دو تن از بانوان خاندان گشتاسپي در اشعار شاهنامه كه سند و كارنامه فرهنگي و تاريخي ملّت ايران است و در هرم اخلاقي اين نظريه وجود دارد، شناسايي شده و مورد تجزيه و تحليل قرار گيرند. اين پژوهش با تكيه بر روش توصيفي و تحليلي چنين نتيجه اي را نشان ميدهد كه در شاهنامه، كردارهاي آموزندۀ بعضي از زنان در رويدادها، از جمله عوامل منحصر به فرد و تأثيرگذار بوده كه از نيازهاي اصلي در استحكام بنيان خانواده است و با نظريه هاي روز دنيا، علي الخصوص نظريۀ مزلو همخواني دارد؛ به عنوان مثال همانطوركه در شخصيت كتايون دختر قيصر روم مي بينيم، در جريانات مختلف، نقش خلّاق و سازنده اي دارد و نمونهاي بارز از گذشت و ايثار و عشق است كه پايبند به همسر بوده، نه در بند زر و مال دنيا؛ همچنين حضور اخلاق مدارانۀ زن را در اجراي امر عظيم عدالت و سخاوت، مي توان در شخصيت هُما، همسر بهمن مشاهده كرد. خصايص ذكر شده از عناصر اصلي هرم خودشكوفاييِ اخلاقي مزلو است كه باعث پيدايش جريانهاي معناسازِ اخلاقي وآموزنده در حوزۀ ادب فارسي شده است.