تعيين ميزان اهميت ويژگي‌ هاي بيمه قيمتي براي شركت ‌هاي بيمه با تأكيد بر امنيت غذايي

مقدمه و هدف: بانك‌ جهاني، امنيت‌غذايي را «دسترسي همه مردم در تمام اوقات به غذاي كافي براي داشتن يك زندگي سالم» تعريف مي‌كند كه در كنفرانس رم مورد تأكيد قرار گرفت. اين تعريف به سه عنصر «موجود بودن غذا»، «دسترسي به غذا» و «پايداري در دريافت غذا» استوار است. عنصر «موجود بودن غذا» تنها به ‎ميزان موادغذايي در مرزهاي ملي كه در گذشته عنصر اصلي امنيت‌ غذايي بود، تكيه ندارد و امروزه شامل توليد (عرضه داخلي) و واردات موادغذايي است. مفهوم «دسترسي به غذا» نيز دسترسي فيزيكي و اقتصادي به منابع جهت تأمين اقلام غذايي مورد نياز جامعه است كه تابعي از درآمد، اشتغال و قيمت بوده و معناي «پايداري در دريافت غذا»، ثبات و پايداري دريافت ارزش‌هاي غذايي مورد نياز جامعه مي‌باشد. امنيت‌غذايي نه‎ تنها مستلزم عرضه كافي مواد غذايي در سطح كلان مي‌باشد، بلكه ناظر بر توزيع عادلانه غذا به‌منظور دستيابي همگان به آن نيز هست. امنيت‌غذايي، سنگ بناي يك جامعه توسعه‌يافته و عنصر اصلي سلامت فكري، رواني و جسمي آن جامعه است. تغييرات در الگوهاي مكاني و زماني منابع آب و هوايي مي‌تواند بر چيدمان محصولات كشاورزي، ترتيبات كشت و در نهايت امنيت غذايي جهاني تأثير بگذارد. اين اتفاقات از طريق از دست‌ دادن توليد و درآمد مزرعه، كشاورزان را به‌شدت تحت‌تأثير قرار مي‌دهد و خارج از كنترل كشاورزان، امنيت‌غذايي كشور را بيشتر تحت‌تأثير قرار مي‌دهد. بيمه محصولات كشاورزي، ابزار مؤثري براي ايجاد سياست‌هاي توسعه بخش كشاورزي، منطقه‌اي كردن كشت و تركيب كشت مطلوب، گسترش روش‌هاي نوين زراعي و دامي، به ‎زراعي، جلوگيري از مهاجرت به شهرها و در نهايت رسيدن به هدف‌هاي توسعه بخش كشاورزي است. از اين ‎رو، بيمه محصولات كشاورزي در تئوري يك مكانيزم مشاركت در پذيرش ريسك است اما در عمل يك ابزار هزينه‌بر جهت انتقال ريسك از كشاورزان و توليدكنندگان به بيمه‌گران دولتي يا خصوصي مي‌باشد. علت گرايش كم كشاورزان به بيمه محصولات را مي‌توان در نبود تنوع الگوها و خدمات بيمه‌اي دانست زيرا در ايران يك نوع قرارداد بيمه وجود دارد و براساس عملكرد محصول و مقابل خطرات طبيعي تدوين شده است در حالي‎كه امروزه در اغلب كشورها از الگوهاي پيشرفته و مختلف مانند بيمه قيمتي، بيمه درآمدي، بيمه سرمايه‌گذاري و ... استفاده مي‌شود. بيمه قيمتي، نوعي قرارداد بيمه‌اي است كه در آن سطح قيمت محصولي براي مدت معين، تضمين مي‌شود. در صورتي‎كه قيمت بازار به كمتر از قيمت تضمين شده برسد مابه ‎التفاوت آن توسط شركت بيمه به بيمه‌گذار پرداخت مي‌شود. بيمه‌ي قيمتي با پوشش ريسك قيمت كه مهم‌ترين علامت بازار و مهم‌ترين عامل در تصميمات توليد و فروش است، راهكاري مناسب براي كاهش اثر نوسانات قيمت محصول در بازار مي‌باشد. بيمه قيمتي يك محصول جديد شركت‌هاي بيمه است كه از نظر صندوق بيمه، موفقيت شركت‌هاي بيمه براي فراهم‌كردن يك محصول جديد بيمه‌اي، وجود مشتريان زياد و سوددهي شركت بيمه است؛ تعداد زياد بيمه‌گذاران به شركت‌هاي بيمه، امكان بازدهي بيشتر و كاهش ريسك فعاليت‌شان را مي‌دهد. هدف از انجام اين پژوهش، بررسي ويژگي‌هاي اثرگذار بيمه قيمتي در پذيرش آن توسط شركت‌هاي بيمه مي‌باشد. مواد و روش‌ها: روش آزمون انتخاب بر دو قسمت اساسي شامل نظريه ارزش لنكستر و نظريه تابع مطلوبيت تصادفي پايه‌گذاري شده است. به گفته لنكستر، فرد از مشخصات و ويژگي يك كالا در مقايسه با حالتي‎كه به‌طور مستقيم از كالا استفاده مي‌كند، به مطلوبيت خود مي‌رسد. بنابراين، تغيير در قيمت به يك تغيير در انتخاب مجموعه‌اي از كالاها نسبت به كالاهاي ديگر منجر مي‌شود كه هزينه كاراتري را ايجاد مي‌كند. نظريه تابع مطلوبيت تصادفي دومين قسمت ساختاري روش آزمون انتخاب است. بر پايه اين نظريه، همه مؤلفه‌هاي تابع مطلوبيت كه از انتخاب افراد ناشي مي‌شوند، به‌طور مستقيم براي محقق قابل مشاهده نيستند. در اين پژوهش پنج ويژگي مخاطرات اخلاقي، فرانشيز، تخمين حق بيمه، قابليت به‌روزرساني حق بيمه و قيمت به‌عنوان متغيرهاي اصلي در دو سطح دارد و ندارد جهت بررسي در نظر گرفته شدند. به‌نحوي كه مخاطب براي هريك از ويژگي‌ها دو سطح (مخاطرات اخلاقي دارد/ ندارد، فرانشيز دارد/ ندارد، تخمين حق بيمه دارد/ ندارد، قابليت به‌روزرساني قيمت دارد/ ندارد و ويژگي قيمت تا سقف 3 ميليون تومان/ تا سقف 3 ميليون و 750 هزار تومان) داشته است. به‌منظور جمع‌آوري داده‌ها و اطلاعات لازم، در بهمن ماه سال 1402 پرسشنامه براي همه شركت‌هاي بيمه خصوصي فعال موجود استان مازندران كه كارشناسان مجرب بالاي 3 سال سابقه كار مرتبط داشتند، ارسال شد كه از آن ميان، 45 پرسشنامه تكميل‌شده آزمون انتخاب معتبر بودند. به‌منظور برآورد مدل، از روش لاجيت شرطي استفاده گرديد. از اين‌رو، جهت اطمينان از درستي استفاده از روش لاجيت شرطي به‌جهت برآورد مدل، ابتدا با استفاده از آزمون هاسمن- مك‌فادن، فرضيه استقلال گزينه‌هاي نامرتبط (IIA) مورد بررسي قرار گرفت. براي اين‎كار، ابتدا مدل به‌صورت غيرمقيد با حضور تمامي گزينه‌ها برآورد گرديد؛ سپس با حذف يكي از گزينه‌ها، مدل به‌صورت مقيد برآورد شد و با توجه به آماره  2x    (كاي‌دو)، درباره مدل موردنظر تصميم‌گيري گرديد. يافته‌ها: براساس نتايج به‌دست‌آمده، مقدار آماره كاي‌دو، برابر با 1/62- به‌دست آمد كه نشان‌دهنده تأييد فرض صفر و برقراري استقلال گزينه‌هاي نامرتبط است؛ بر همين اساس رگرسيون لاجيت شرطي مناسب‌ترين مدل براي بررسي ويژگي‌هاي اثرگذار بيمه قيمتي در پذيرش آن توسط شركت‌هاي بيمه مي‌باشد. مطابق نتايج، علامت ضرايب متغيرهاي فرانشيز، حق بيمه و قيمت، مثبت و مطابق با تئوري است؛ همچنين، متغيرهاي مخاطرات اخلاقي و قابليت به‌روزرساني قيمت، رابطه‌ي معكوس با مطلوبيت بيمه قيمتي توسط شركت‌هاي بيمه دارد. ضريب اثر نهايي متغير مخاطرات اخلاقي برابر با 0/072- است كه بدان معني است با ثابت بودن ساير متغيرها، اگر ويژگي مخاطرات اخلاقي يك واحد افزايش يابد، مطلوبيت نهايي يا تمايل به پرداخت بيمه‌گران به‌اندازه 0/072 واحد كاهش مي‌يابد. مقدار اثر نهايي متغير حق بيمه 0/098 است كه بيان مي‌كند اگر ويژگي حق بيمه يك واحد افزايش يابد در شرايطي‎ كه ساير ويژگي‌ها ثابت هستند، تمايل به پرداخت يا مطلوبيت نهايي بيمه‎ گران به ‎ميزان 0/098 واحد افزايش مي‌يابد. نتيجه‌گيري: طبق نتايج حاصل از برآورد مدل، علامت ضرايب متغيرهاي فرانشيز (حق امتياز)، حق بيمه و قيمت، مثبت و مطابق با تئوري بود و متغيرهاي مخاطرات اخلاقي و قابليت به‌روزرساني قيمت، رابطه‌ي معكوس داشتند. اثرگذاري ويژگي‌هاي بيمه قيمتي به‌ترتيب بيشترين تأثير به‌صورت فرانشيز، حق‌بيمه، مخاطرات اخلاقي و قابليت به‌روزرساني قيمت مي‌باشد. همچنين، نظر به استقبال 70 درصدي كارشناسان شركت‌هاي بيمه از بيمه قيمتي، گنجاندن آن در سبد بيمه ارائه شده شركت‌هاي بيمه مي‌تواند در صورت تعيين حق بيمه مناسب به سودآوري شركت‌هاي بيمه بينجامد و از ديگر سوي فضاي كسب و كارهاي مرتبط با كشاورزي را بهبود و امنيت غذايي را ارتقا دهد. سياست‌گذار نيز با توسعه بيمه قيمتي مي‌تواند تا حدود زيادي آسيب‌هاي فعلي مبتلا به بيمه محصولات كشاورزي را جبران نمايد.