ارزيابي اثر خرد اقليمي مالچ هاي پلاستيكي رنگي در بستر كشت توت فرنگي، بر كسب و كار و اقتصاد خرد روستايي (مطالعه موردي: استان مازندران)

مقدمه و هدف: مديريت ناكارآمد در كشت سنتي توت ‎فرنگي (Fragaria × ananassa) در نواحلي ساحلي درياي خزر به ويژه استان مازندران، عامل اصلي كاهش عملكرد كمي و كيفي ميوه مي‎ باشد، كه ممكن است به ‎دليل شيوه‎ هاي كشت نامناسب و عوامل محيطي باشد. براي غلبه بر اين كاستي‌ها، كشاورزان شروع به استفاده از سيستم‌هاي كشت پشته‎ اي با بستر مرتفع كرده‌اند كه با مالچ‌هاي پلاستيكي پوشانده شده‌اند. امروزه، گسترش فن‎آوري‎ هاي نوين در توليد محصولات باغي در سطح كلان، نقش بسيار حائز اهميتي را در افزايش كميت و كيفيت گياهان ايفا مي ‎كند. استفاده از مالچ پلاستيكي در بستر كشت توت ‎فرنگي به ‎واسطه وضعيت گرمايي و نوري كه در محيط پيرامون (خرد اقليم) گياه ايجاد مي ‎كند، عملكرد و كيفيت ميوه توت‎ فرنگي را تحت تاثير قرار مي ‎دهد. از سوي ديگر مزاياي حاصل از كاربرد مالچ ‎ها، ظرفيت لازم براي بهره ‎مندي اقتصادي اقشار خرد جوامع به ‎ويژه روستاييان را فراهم مي‎ سازد. بنابراين هدف از اين پژوهش استفاده از مزاياي اثر خرد اقليمي مالچ‎ هاي پلاستيكي رنگي بر افزايش درآمد و كسب و كار روستايي بود. مواد و روش ‎ها: منطقه مورد مطالعه داراي عرض جغرافيايي (36 33 N) و طول جغرافيايي (53 00 E)، ارتفاع از سطح دريا (m 14)، ميانگين دما (C° 17/9)، ميانگين بارندگي (mm 789/2) و بافت خاك محل آزمايش از نوع سيلتي رسي بود. در اين پژوهش آزمايشي بر پايه طرح بلوك‎ هاي كامل تصادفي با چهار تيمار آزمايشي شامل؛ (مالچ پلاستيكي قرمز (Red mulch)، سياه (Black mulch)، سفيد (White mulch) و شاهد بدون مالچ (Control)) در سه تكرار در سال زراعي 1401-1400 در مزرعه كارآفريني دانشگاه علوم كشاورزي و منابع طبيعي ساري اجرا شد. ميوه ‎ها، در يك دوره زماني 4 روزه برداشت شدند و پس از هر برداشت، ميوه ‎هاي هر بوته به ‎دقت توزين شد. فعاليت آنتي ‎اكسيداني، تركيبات فنلي و فلاونوئيد ميوه اندازه‎ گيري شد و در پايان آزمايش، داده ‎هاي به‎ دست آمده با استفاده از نرم ‎افزار SAS تجزيه و تحليل شدند و مقايسه ميانگين ‎ها با استفاده از آزمون چند دامنه ‎اي دانكن در سطح 5 درصد انجام شد (Duncan = 0.05). يافته‎ ها: بر پايه يافته ‎ها، تاثير مالچ‎ هاي پلاستيكي رنگي بر عملكرد كمي و كيفي ميوه توت‎ فرنگي معني ‎دار بود. به‎ طوريكه مالچ ‎هاي پلاستيكي قرمز، سفيد و سياه به‎ ترتيب با 11910/17، 10441/83 و 9706/2 گرم بيشترين عملكرد را نسبت به تيمار شاهد (7164/3 گرم) به‎ خود اختصاص دادند. بدين‎ ترتيب درآمد حاصل از فروش ميوه در مالچ ‎هاي پلاستيكي قرمز، سفيد و سياه به‎ ترتيب 65/8، 57/7 و 16/9 درصد در مقايسه با شاهد افزايش يافت. همچنين تعداد ميوه ‎هاي برداشت شده از گروه‎ هاي اول، دوم و سوم به تيمارهاي داراي مالچ پلاستيكي اختصاص يافت، به ‎طوريكه درآمد حاصل از فروش ميوه ‎هاي گروه اول و دوم در مالچ قرمز به‎ ترتيب با 181 و 87 درصد نسبت به تيمار شاهد افزايش نشان داد. همچنين درآمد حاصل از فروش ميوه در گروه سوم نشان داد كه تيمار مالچ سفيد با 86 درصد افزايش در مقايسه با شاهد مواجه شد و مالچ ‎هاي سياه با 75 و قرمز با 65 درصد، در رتبه‎ هاي بعدي قرار گرفتند. در نهايت در گروه چهارم نتايج حاكي از آن بود كه درآمد حاصل از فروش ميوه در مالچ‎ هاي قرمز، سياه و سفيد به‎ ترتيب 63، 22 و 25 درصد نسبت به شاهد كاهش يافت. اين يافته‎ ها نشان از بازارپسندي مطلوب ‎تر محصول در مالچ‎ هاي پلاستيكي رنگي بود. براساس نتايج به ‎دست آمده، بيشترين ميزان آنتوسيانين ميوه توت ‎فرنگي در مالچ قرمز با مقدار 71/8 ميلي‎گرم در 100 گرم ميوه تازه مشاهده شد و كمترين ميزان آن، مربوط به تيمار شاهد با مقدار 58/5 ميلي‎گرم در 100 گرم ميوه تازه بود. در حالي‎كه ميان تيمارهاي مالچ پلاستيكي سياه و سفيد به ‎ترتيب با 64/01 و 65/9 ميلي ‎گرم در 100 گرم ميوه تازه تفاوت چنداني مشاهده نشد. بيشترين ميزان محتواي فنل مربوط به مالچ‎ هاي قرمز، سياه و سفيد به ‎ترتيب با 60/2، 61/1 و 60/9 ميلي‎ گرم گاليك اسيد بر گرم بود كه تفاوت چندان قابل ملاحظه‎ اي با يكديگر نداشتند اما در مقايسه با تيمار شاهد با 47/9 ميلي گرم گاليك اسيد بر گرم، برتري محسوسي را نشان دادند. همچنين تيمارهاي مالچ قرمز و سياه به ‎ترتيب با 12/5 و 12/8 ميلي‎ گرم كوئرستين بر گرم بيشترين ميزان فلاونوئيد را به‎ خود اختصاص دادند و پس از آن ‎ها، مالچ سفيد با 10/2 و تيمار شاهد با 6/9 ميلي‎ گرم كوئرستين بر گرم در رتبه‎ هاي بعدي قرار گرفتند. نتيجه ‎گيري: به‎ طور كلي مي‎ توان اين‎گونه اظهار داشت كه استفاده از مالچ ‎هاي پلاستيكي در بستر كشت توت ‎فرنگي به‎ طور چشمگيري سبب افزايش عملكرد كمي و كيفي ميوه، زودرسي، بازارپسندي مطلوب و عدم تماس ميوه با سطح خاك در مقايسه با تيمار شاهد (بدون مالچ) گرديد. لذا درآمد حاصل از فروش ميوه در تمامي مراحل برداشت نشان از برتري مالچ ‎هاي پلاستيكي رنگي در مقايسه با شاهد بود. در اين ميان تعداد ميوه بيشتر گروه‎ هاي اول و دوم در تيمار مالچ پلاستيكي قرمز، حاكي از زودرسي و بازارپسندي مطلوب ‎تر ميوه، و در نتيجه درآمد بالاتر در مقايسه با ساير تيمارها بود. بنابراين، مي ‎توان استفاده از مالچ پلاستيكي در بستر كشت ميوه توت ‎فرنگي را ابزاري سودمند براي افزايش درآمد و رونق كسب و كار و اقتصاد خرد روستايي قلمداد نمود.