بررسي نسبت اعتقاد به وفات امام دوازدهم به ابوسهل نوبختي

ابوسهل نوبختي(311ق) از متكلمان برجستهٔ شيعه در دورهٔ غيبت صغراست. محمد بن ‌اسحاق نديم دربارهٔ اعتقاد ابوسهل به وفات امام دوازدهم ادعايي كرده كه اين مقاله به بررسي آن پرداخته است. نديم، ابوسهل را يكي از بزرگان شيعه دانسته و به وي عقيده‌اي نسبت داده كه با باور رايج شيعه دوازده‌امامي مبني بر زنده بودن امام مهدي مغاير است. وي بعد از معرفي ابوسهل به‌عنوان يكي از كبار علما و فضلاي شيعه كه در محضرش جماعتي از متكلمان حضور مي‌يافتند، مي‌نويسد: وي معتقد بود: محمد بن ‌الحسن (ع) امام است، ولي در غيبت درگذشته و پسرش به جاي او امر امامت را عهده‌دار مي‌شود. پژوهش پيش رو با رويكرد انتقادي و تحليل آراء مطرح‌شده دربارهٔ اين ادعا، آن را نقد كرده است. نتايج با بررسي مواردي همچون جايگاه والاي ابوسهل در ميان متكلمان شيعه، تفرد قول نديم، اقوال محققان غربي، مكتوب باقي‌مانده از ابوسهل و سكوت ساير منابع دربارهٔ اين عقيده نشان مي‌دهد كه دلايل كافي براي پذيرش اين ادعا وجود ندارد. با ارائه و تحليل فرضيات جايگزين (يعني تقيه، تغيير اعتقاد، خطاي نديم و الحاق به كتاب الفهرست)، احتمال خطاي نديم يا الحاق، قوّت مي‌گيرد. اهميت اين پژوهش نه‌تنها در بررسي ديدگاه شخصي ابوسهل، بلكه در زمينه‌سازي براي درك بهتر تاريخ انديشهٔ شيعه و شكل‌ گيري اعتقادات شيعه دوازده ‌امامي است.