الزامات سياست خارجي ايران در جهان پساغربي؛ از تنهايي راهبردي تا استقلال استراتژيك

پژوهش حاضر به دنبال ترسيم الزامات روابط راهبردي جمهوري اسلامي ايران و گزينه هاي شراكت راهبردي آن با بلوك هاي مختلف قدرت در يك نظام بين‌الملل پساغربي است. در شرايط گذار نظام بين‌ الملل، رويكرد كلان سياست خارجي و گزينه‌هاي شراكت راهبردي ايران چه الزاماتي را بايد مدنظر داشته باشد؟ به‌دليل موقعيت منحصربه ‌فرد ژئواستراتژيك در كانون معادلات محيط پيراموني، ايران به‌ طور اساسي از روند بازتوزيع قدرت و ثروت در نظام بين ‌الملل متأثر شده است. قدرت‌هاي نوظهوري همچون ايران كه زماني به‌دليل سلطه مادي و گفتماني يك نظم غربي از معادلات نظام‌ بين‌الملل به حاشيه رانده شده بودند، اكنون فرصتي بي‌سابقه به دست آورده‌اند تا با هم‌افزايي قدرت با بازيگران تجديدنظرطلب نظم غالب را به چالش بكشند و خود را در محوريت دستوركارهاي سياست در حال تغيير بين‌المللي و منطقه ‌اي قرار دهند. با وجود اين، شراكت راهبردي قدرت‌هاي نوظهور در وضعيت گذار نظام بين‌الملل اغلب محدود به همين وضعيت ناپايدار گذار است و با استقرار نظمي ديگر، بسترهايي كه به اتحاد راهبردي آن ها شكل مي‌دهد متحول مي‌شود و بسترهاي جديد ضرورتاً ساز و كارهاي همكاري و شراكت دوران گذار در حوزه‌هاي امنيتي‌-راهبردي را بازتوليد نمي‌كند. در چارچوب چنين فهمي، «تنهايي استراتژيك» را نبايد لازمه استقلال استراتژيك يا پيش شرط آن تلقي كنيم. در شرايط گذار نظام بين ‌الملل كه مشخصه اصلي آن بازتوزيع قدرت، ثروت و بازنويسي قواعد بين المللي است، تنهايي استراتژيك نه يك مزيت نسبي بلكه يك تهديد بالقوه عليه منافع راهبردي ايران است. «تنوع بخشي به رويكردهاي ژئوپليتيكي سياست خارجي»، «چندجانبه‌گرايي» از طريق «متوازن سازي روابط با آسيا و اروپا»، «ائتلاف‌سازي بر مبناي مسائل نوظهور» و... از الزامات كليدي نقش ‌آفريني فعال و مستقل جمهوري اسلامي ايران در نظام بين ‌الملل پساغربي است.