بررسي تكامل و تحول فتح ‌نامه‌هاي منثور فارسي

پادشاهان و سپهسالاران پس از پايان جنگ يا فرجام موفقيت‌آميز لشكركشي به سرزمين‌هاي ديگر، براي اعلان خبر پيروزي و فتح قلمرو جديد، با املاي خود يا انشاي دبير ديوان خويش، نامه‌اي صادر مي‌كردند كه بدان فتح‌نامه مي‌گويند. مقاله حاضر بر آن است كه ضمن بررسي روند شكل‌گيري، تكامل و استقلال فتح‌نامه‌هاي منثور به اين پرسش پاسخ دهد كه اين نوع نوشتار به‌عنوان گونه مستقل نوشتار درباري و سلطاني از چه زماني رواج يافته است و زيرمجموعه كدام‌يك از انواع ادبي فارسي قرار مي‌گيرد؟ نويسنده براي پاسخ به پرسش‌ پژوهش ابتدا فرايند شكل‌گيري و استقلال فتح‌نامه را به روش توصيفي گزارش داده سپس جايگاه فتح‌نامه را به‌عنوان يك نوع ادبي ازنظر صورت، ساختار و كاركرد به شيوه تحليلي تبيين خواهد كرد. دستاورد پژوهش نشان مي‌دهد كه فتح‌نامه در آغاز نوشتاري ضمني و فرعي در متون تاريخي بوده كه به زبان خبري نوشته مي‌شد و از سده ششم هجري استقلال يافته به‌تدريج به زبان ادبي و هنري نگاشته شده سپس اصول و آداب نگارش آن تعيين و تدوين گرديده است. ازنظر انواع ادبي فتح‌نامه روايتي ادبي و كوتاه از پيروزي در جنگ است كه وجهي حماسي دارد و با هدف مشروعيت بخشيدن به جنگ و بقاي قدرت و حكومت پادشاهان نوشته‌ شده است.