تحليل انتقادي عوامل شكل ‌گيري نظريۀ تفسير ادبي امين خولي

هدف: هدف اين مقاله، واكاوي عوامل شكل‌گيري نظريۀ تفسير ادبي امين خولي، نوانديش مصري بود. وي، قرآن را متني ادبي و در عين حال وحياني و مقدس مي‌دانست كه بايد همانند متون ادبي انساني فهم شود. او هدفِ نزول قرآن را هدايت و هدفِ تفسير را فهم ادبي و آن را مقدّم بر تمامي فهم‌ها معرفي كرد. اين شيوه موجب شد وي ميان قرآن‌پژوهان مصري و ايراني، طرفداران و منتقداني داشته باشد. نوانديشان، وي را متعصب به سنّت مي‌دانند و سنّتيان، وي را به نوانديشي و سنّت‌گريزي متهم مي‌كنند. اين چالش، ضرورت بررسي عوامل شكل‌گيري اين نظريه را روشن كرد. روش: مقالۀ حاضر به روش توصيفي- تحليلي و با رويكرد انتقادي، عوامل پيدايش نظريۀ امين خولي را بررسي كرد. يافته‌ها: خولي تحت تأثير ويژگي‌هاي شخصيتي، جنبش ادبي مصر و رومانتيسيسم عربي، با الهام از آراي عبده و طه حسين، از مطالعات زبان‌شناسي غربي و پژوهشهاي عهديني بهره گرفته و در طراحي نظريۀ تفسير ادبي، با در نظر داشتن آثار جاحظ، جرجاني و شاطبي، ريشۀ اين نظريه را در انديشۀ متقدمان نشان داده است. نتيجه‌گيري: شناسايي عوامل شكل‌گيري اين نظريه و بعضاً بيان اشكالات مرتبط با آن، موجب شد زمينه براي نقد علمي و منصفانه ميسّر ‌شود.