پژوهشي مردم‌نگارانه در خصوص دو مهر خرمن و نظام زراعت و مالكيت زمينداران در استان مركزي: مطالعه موردي شهر كميجان و روستاي اسفندان

مالكيت اراضي، نظام ارباب – رعيتي و تقسيم محصولات كشاورزي داستاني به درازاي تاريخ ايران زمين دارد. سيستم زراعي كشور از واگذاري و تقسيم اراضي تا سه مرحله كاشت، داشت و برداشت و نظام تقسيم محصولات و اخذ ماليات، نيازمند يك چرخه منظم نظارت و ثبت و ضبط در مناطق مختلف بوده است. در پژوهش حاضر ضمن بررسي روند زمينداري از ورود اسلام تا دوران قاجار، به بررسي دو مهر چوبي، كه براي نشانه گذاري خرمن‌هاي گندم و جُوي حاصل از زراعت زمين‌ها استفاده مي‌شده است، پرداخته مي‌شود. در اين مقاله، از مطالعات ميداني (مشاهده و مصاحبه) و مطالعات كتابخانه‌اي بر پايه توصيف و تحليل به منظور بررسي نوع مالكيت زمين‌ها و نظام‌هاي زراعت در منطقه مورد مطالعه و اين دو مهرخرمن بهره‌گيري شده است. در اين پژوهش ما بر آنيم تا ماهيت و كاركرد اينگونه مهرها را در بافت اقتصادي-اجتماعي و چرخه زراعت در روستاي اسفندان و شهر كميجان بررسي نماييم. همچنين سعي مي گردد هويت و ماهيت اين مهرها كه توسط چه كساني و در چه مواردي استفاده مي‌شدند، مشخص گردد. از طرف ديگر ضمن توصيف ساختار مهرها به اين مهم پرداخته خواهد شد كه فرم، جنس، نقوش و عبارات بكار رفته بر روي آن‌ها چه بوده است.با مطالعات انجام شده مي توان بيان كرد كه اين مهرها در جوامعي با ساختار مالك و زارع كاربرد داشته و ماهيت آنها كاركردي نظارتي از سوي مالك يا ارباب بر محصول گردآوري شده (گندم و جو) در خرمنگاه بوده است.