بررسي آثار مدرنيسم در شهرسازي ايراني ـ اسلامي (موردمطالعه: شهر تبريز)

مدرنيسم، از نظر مكاني، خاستگاه غربي دارد كه در عصر نوزايي مطرح شده است. هدف آن هم تبيين توانايي انسان و تسلط صرفاً عقلاني بر خود و جامعه است. شهر اسلامي ـ ايراني مفهومي براي معرفي شهرهايي متأثر از فرهنگ، آموزه‌هاي ديني و ارزش‌هاي اسلامي است؛ يعني شهرهايي كه در كالبد، بافت، وضعيت اجتماعي و همچنين شهرنشيني رنگ و بوي فرهنگ غني ايران آميخته با اسلام را دارند. مدرنيسم حقيقت و روح عصر جديد است و تحقق آن مبتني بر تأسيس مباني مدرن در تفكر بشر است و در مسير تاريخي خود با مسئلۀ تغييرشكل شهرها و رشد شهرنشيني و پيدايش نهادهاي جديد اجتماعي، حضور مردم در عرصه‌هاي مختلف و ايجاد نظام‌هاي قانوني همراه شده است. با انطباق اين بحث با واقعيت موجود در ايران، مي‌توان گفت كه رشد مدرنيسم و شهرسازي مدرن كشور ما، عاري از زمينه‌ها و بسترهاي اجتماعي، اقتصادي، فكري و فرهنگي بوده است. توسعه مدرنيسم و شهرسازي، پيش از آن‌كه به عوامل ريشه‌اي و محتوايي معطوف باشد، بيشتر در جنبه‌هاي كالبدي و فيزيكي تجلي‌ يافته است. روش پژوهش حاضر توصيفي ـ تحليلي است و با استفاده از مطالعات كتابخانه‌اي به بررسي آثار مدرنيسم در شهرسازي اسلامي ـ ايراني پرداخته و شهر تبريز نمونۀ موردي در نظرگرفته شده است. نتايج حاصل حاكي از آن است كه ازجمله آثار مثبت مدرنيسم رونق شهرنشيني و افزايش ميزان ساخت‌وسازها و از مهم‌ترين آثار منفي مدرنيسم در شهرسازي تبريز از دست رفتن چهرۀ سنتي آن، فرهنگ غني ايراني ـ اسلامي، تغييرات ناموزون و بدقوارۀ كالبدي شهر تبريز، افزايش حاشيه‌نشيني با مهاجرت روستاييان به شهر است.