تنوع اديان و رابطه آن با اسماءالله در عرفان از منظر ابن‌عربي

وجود اديان گوناگون واقعيتي انكارناپذير است؛ اما نوع مواجهه با آن مهم است. اين پژوهش در صدد است با روش توصيفي-تحليلي، نگاه ابن‌عربي به مسئله تنوع اديان را از دريچه اسماي الهي بررسي ­نمايد. با توجه به اينكه عالم تجلي­گاه اسما و بازتاب صفات الهي است و هر انساني نيز مظهر اسمي از اسماست و برخي اسما بر برخي ديگر تفاضل دارند، از طرفي اديان الهي پيامبراني داشتند كه هر كدام مظهر اسمي از اسماءالله­اند؛ مثلاً حضرت نوح مظهر تنزيه و سبوحيت الهي، حضرت ابراهيم مظهر خلت الهي، حضرت موسي مظهر هيبت و قهر خداست، حضرت مسيح مظهر مهر و رحمت خداست و حضرت ختمي مرتبت مظهر اسم اعظم ­الله كه جامع همه اسما و صفات الهي و آيينه تمام‌نماي حق است، از اين رو دين خاتم نيز جامع­ترين و كامل­ترين اديان است و اديان ديگر از كمال و جامعيت برخوردار نيستند و گرويدن به اديان ديگر با وجود دين كامل و جامع معقول نيست. با پژوهش‌هاي انجام‌شده، ديدگاه عارفان به‌ويژه ابن‌عربي در ميان نگرش‌هاي موجود درباره تنوع اديان، كثرت‌گرايي را برنمي­تابد، نگارنده اين موضوع را با توجه به آثار عرفاني عارفان به‌ويژه فتوحات مكيه و فصوص الحكم محي‌الدين عربي بزرگ‌ترين بنيان‌گذار و مؤسس عرفان نظري، پي گرفته و شواهدي را يادآور شده است.