بررسي عوامل مؤثر بر ترور در دوره قاجاريه (از عهد ناصري تا پايان حكومت محمدعليشاه) (1264-1327 ه. ق)

ترور يا سوءقصد با هدف حذف فيزيكي مخالفين و به‌منظور دست يافتن به اهداف سياسي، اقتصادي و مذهبي، داراي پيشينه طولاني در تاريخ ايران است. اين مسئله در دوره قاجار و به‌ويژه از عهد ناصري شدت و حدت بيشتري پيدا كرد. در اين دوره خودكامگي شاهان و سوء‌مديريت نخبگان سياسي بيشتر شد و براي نخستين‌بار انديشه‌هاي آزادي‌خواهي محرك ترور سياسي ناصرالدين‌شاه گرديد. با آغاز نهضت مشروطه، كشمكش گروه‌هاي معارض (اجتماعيون با اعتداليون و مجلسيان با استبداد شاهي) افزايش يافت و در دوره محمدعلي‌شاه به اوج خود رسيد. اين مسئله سرانجام عاملي براي به توپ بسته شدن مجلس توسط محمدعلي‌شاه شد. پس از فتح تهران درگيري‌هاي حزبي و تعارضات موجب ترورهاي متقابل گرديد كه شكل‌گيري ترورهاي سازمان‌يافته و به‌كارگيري بمب از ويژگي‌هاي اين دسته از ترورها بود. پيامدهاي منفي اين ترورها را مي‌توان ايجاد جو وحشت و تقويت قوه ارتجاع و القاي روحيه خشونت‌طلبي در ميان اقشار جامعه دانست. اين پژوهش با روش توصيفي- تحليلي و با بهره‌مندي از منابع كتابخانه‌اي و اسنادي به‌دنبال شناسايي عوامل مؤثر بر ترورهاي‌سازمان يافته در دوره قاجار است. يافته‌هاي پژوهش حكايت از آن دارد كه وجود نظام استبدادي خودكامه در جامعه قاجار و تضاد ميان ملت و دولت از مهم‌ترين ريشه‌هاي سياسي ترور در اين دوران بوده است. از سوي ديگر اختلافات موجود در جامعه از جمله درگيري ميان احزاب و همچنين بحران‌هاي‌اقتصادي و دخالت نيروهاي بيگانه به‌ويژه روس و انگليس در ساختار اقتصادي كشور از عوامل ديگر شكل‌گيري ترور در زمان قاجار بود.