بررسي مولفه هاي موثر بر مناسبات فاطميان با دگرباوران خارجي مذهب در مغرب اسلامي

تشكيل دولت فاطمي در مغرب به سال 297 ق سرآغاز تلاش فاطميان براي تسلط بر سراسر سرزمين مغرب به‌عنوان يك دولت فراگير بود. همين امر برخورد فاطميان با گروه‌هاي دگر باور مغرب را اجتناب‌ناپذير مي‌كرد. دگر باوران شامل اهل سنت، شيعيان زيدي و نيز خارجي‌مذهباني بودند كه در زمينه‌هاي سياسي، اقتصادي و اجتماعي نقش مهمي را ايفا مي‌كردند. مناسبات فاطميان با اين گروه‌ها بر اساس شرايط مذهبي و سياسي كاملاً متفاوت بوده است. پژوهش حاضر بر اساس رويكرد توصيفي - تحليلي درصدد بررسي چگونگي مناسبات فاطميان با دگر باوران خارجي‌مذهب بني رستم و بني مدرار و تأثير عوامل مذهبي، سياسي، اقتصادي بر اين روابط مي‌باشد. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه هر سه مؤلفه مذهبي، سياسي و اقتصادي نقش مهمي در شكل‌گيري اين مناسبات داشته‌اند. گرچه مؤلفه مذهبي و فكري نقش پررنگ‌تري را ايفا كرده و تعارضات فكري و مذهبي درزمينهٔ امامت و خلافت، زيرساخت مناسبات فاطميان با اين گروه از دگر باوران بوده است؛ اما از سوي ديگر تلاش براي توسعه سرزمين و تشكيل حكومت مقتدر و همچنين دسترسي به منافع تجاري اين منطقه از عوامل سياسي و اقتصادي تأثيرگذار بر مناسبات فاطميان با خارجي‌مذهبان بوده است.