گزينش ژنوتيپ‌هاي جو (.Hordeum vulgare L) متحمل به خشكي انتهاي فصل بر اساس عملكرد دانه، پايداري عملكرد و شاخص‌هاي تحمل به تنش

تنش خشكي يكي از پيامدهاي تغييرات اقليمي است كه آثار منفي قابل­توجهي بر رشد و عملكرد گياهان زراعي از جمله جو داشته و با توجه به جايگاه اين گياه در تغذيه دام و صنايع غذايي، بهبود تحمل به تنش خشكي از طريق معرفي ارقام اهميت بسيار بالايي دارد. به‌منظور بررسي سازگاري و پايداري عملكرد دانه، تعداد 18 ژنوتيپ اميدبخش جو كه از برنامه‌هاي به‌نژادي جو در اقليم معتدل بدست آمده بودند، طي دو سال زراعي (1400-1399 و 1401-1400) در قالب طرح پايه بلوك‌هاي كامل تصادفي با سه تكرار در سه ايستگاه تحقيقاتي ورامين، بيرجند و يزد در شرايط بدون تنش و تنش خشكي انتهاي فصل (قطع آبياري در مرحله 50 درصد ظهور سنبله) مورد ارزيابي قرار گرفتند. بر اساس نتايج مقايسه ميانگين ژنوتيپ­ها در دو سال، ژنوتيپ­هاي 15، 11 و 3 به‌ترتيب با 5930، 5790 و 5780 كيلوگرم در هكتار بيشترين عملكرد دانه را داشتند. نتايج تجزيه باي­پلات نشان داد كه ژنوتيپ­هاي 2، 3، 11،12 و 15 از پتانسيل عملكرد دانه بالاتري برخوردار بوده و نسبت به تنش خشكي متحمل­تر بودند. بر اساس شاخص بهره­وري متوسط، ميانگين هندسي بهره­وري، ميانگين هارمونيك و شاخص تحمل به تنش، ژنوتيپ­هاي 15، 11 و 3 متحمل­ترين و ژنوتيپ­هاي 1، 18 و 9 نيز حساس­ترين ژنوتيپ­ها به تنش خشكي انتهاي فصل بودند. با در نظر گرفتن آماره­هاي پايداري شوكلا و اكووالانس ريك، نصار و هان، تنازرو،آماره كانگ، ضريب رگسيون ابرهارت و راسل و انحراف از خط رگرسيون، ژنوتيپ­هاي 11، 8، 3، 6 و 15 بالاترين پايداري عملكرد دانه را داشتند كه مي­توان از آنها به عنوان مواد ژنتيكي مناسب در برنامه­هاي به­نژادي جو استفاده كرد.