بررسي جايگاه گميز در بهداشت ايران باستان

زمينه و هدف: بهداشت، سلامت فردي و اجتماعي در ايران باستان، مقام ويژه‌اي داشته و گميز (ادرار گاو)، به عنوان ماده‌اي ضد عفوني و تطهيركننده، در نزد ايرانيان باستان مطرح بوده است. هدف از پژوهش حاضر، بررسي جايگاه گميز به عنوان يك پاك‌كننده طبيعي در بهداشت ايران باستان است.روش: اين پژوهش، به روش كتابخانه‌اي و تحليل محتوا، بر اساس منابع تاريخي و مذهبي با واژگان كليدي گميز، مطهرات طبيعي، ايران باستان و بهداشت صورت پذيرفت. واژگان كليدي، به زبان فارسي و انگليسي، در پايگاه‌هاي Scopus، Science Direct، Google Scholar، SID جستجو و يافته‌ها پس از جمع‌آوري، كدگذاري و طبقه‌بندي، مكتوب گرديد.ملاحظات اخلاقي: در اين پژوهش، جنبه‌هاي اخلاقي مطالعه كتابخانه‌اي شامل اصالت متن، صداقت و امانتداري رعايت شده است. يافته‌ها: گميز از مطهرات ايران باستان بوده و براي تطهير جسم و روح انسان، محيط، ظروف، البسه، اجساد و اماكن آلوده، كاهش انتقال بيماري و موارد طبي استفاده مي‌شدند. گميز در بيشتر آيين‌هاي مذهبي، از جمله پادياب، پلشت‌بري و برشنوم كاربرد داشته و گاهي آن را مؤثرتر از آب مي‌دانستند. نتيجه‌گيري: با استناد به منابع كهن ايران باستان، گميز، ماده‌اي پاك و ضد عفوني‌كننده شمرده مي‌شد و اغلب در كنار آن، شستشو با آب پاك نيز مطرح بوده است، هرچند گميز در مراسم مذهبي زرتشتيان، ماده‌اي پاك كننده و پلشت‌بر محسوب مي‌شد، ولي در جوامع علمي امروز آن را جزء ضد عفوني‌كننده‌ها نمي‌دانند. در دين اسلام نيز با اينكه گميز پاك است، ولي عنصر تطهيركننده نيست. تحقيقات عملي و آزمايشگاهي بيشتر در جهت تأييد يا رد خاصيت ضد عفوني‌كننده گميز توسط متخصصان مربوطه، مي‌تواند بازگوكننده نظريه جديدي باشد