ضرورت تصحيح انتقادي رساله‌هاي فارسي جلال‌الدين دواني بر اساس نسخه‌هاي نويافته

رساله‌هاي فارسي جلال‌الدين دواني از جمله مهم‌ترين آثار دورۀ تيموري به شمار مي‌روند كه بر ادب حكمي و عرفاني پس از خود بسيار تأثيرگذار بوده‌اند؛ بنابراين وجود متني مستند، منقح و كامل از آنها بسيار حايز اهميت است. اگرچه غالب رساله‌هاي فارسي دواني دست كم يك بار در ايران به چاپ رسيده‌اند، نارسايي‌هايي روش‌شناختي در تصحيحات ارائه شده وجود دارد. اين نارسايي‌ها بيشتر از رهگذر بي‌توجهي به مرحلۀ نسخه‌شناسي علمي به اين تصحيحات راه يافته است. براي انجام تصحيح علمي، ضروري است كه مصحح علاوه بر رعايت ضوابط «تصحيح متن» و «تحقيق در اثر»، به نسخه‌شناسي تاريخي و تطبيقي متني كه در صدد تصحيح آن است، اقدام كند. در صورتي كه مصحح ابتدا بر اساس نسخه‌شناسي تاريخي، قديم‌ترين دست‌نويس اثر را به دست آورد و بر پايۀ نسخه‌شناسي تطبيقي، صحيح‌ترين و كامل‌ترين دست‌نويس‌هاي متن را شناسايي كند، مي‌توان نسخه‌شناسي او را علمي دانست. گذري بر رساله‌هاي فارسي چاپي دواني نشان مي‌دهد كه همگي فاقد نسخه‌شناسي تاريخي و نسخه‌شناسي تطبيقي كامل هستند و غالباً بر اساس نسخه‌هاي كم‌اعتبار به روش اجتهادي يا التقاطي به انجام رسيده‌اند و اين امر موجب خدشه به مراحل بعدي تصحيح شده است. در واقع انتخاب دست‌نويس‌هاي متأخر (يا بي‌تاريخ) و ناصحيح و ناقص، انواع اشكال و ناتمامي در فرايند تصحيح رساله‌ها به همراه داشته است. از اين رو نويسنده در اين مقاله كوشيده است تا ضمن معرفي كهن‌ترين نسخه‌هاي رساله‌هاي فارسي چاپي دواني، با تبيين نارسايي‌هاي روش‌شناختي و كاستي‌هاي نسخه‌شناختي موجود در آن رساله‌ها، ضرورت تصحيح انتقادي آنها را گوشزد كند.