بررسي رويكرد فلسفي اسپينوزا به دين و نتايج الهياتي آن

از نظر اسپينوزا دين بر اساس مقاصدش نظامي جهان‌شمول و فراقومي است كه براي عامۀ مردم از طريق اطاعت از خدا واقعيت مي‌يابد. او اصول هفت‌گانۀ ايمان را در همين راستا بيان مي‌كند. اسپينوزا آموزه‌هاي دين را ساده، حداقلي و مبتني بر تاريخ و زبان مي‌داند. به باور وي ازآنجاكه طبيعت بيشتر انسان‌ها متأثر از احساسات است و نه عقل، براي نجات آنان بايد دين را در ابتدا بازيابي كرد و درنهايت دموكراتيك نمود. اسپينوزا تحقق عملكرد منحصربه‌فرد دين در نجات تقريباً همه آدميان را در مطيع‌كردن دين با تفكيك آن از فلسفه و درنتيجه دموكراتيك‌سازي الهيات پيشنهاد مي‌دهد. دموكراتيك‌كردن دين به تعديل اقتدار سياسي دين و تقويت اقتدار سياسي كشور منجر مي‌شود. معناي بازيابي‌شده اسپينوزا از دين، اساساً دموكراتيك است و اين ويژگي جديد، امكان سازگاري الهيات او با سياست را فراهم مي‌كند و در پرتو همين رويكرد به دين، آزادي انسان و جامعه به دست خواهد آمد. در نوشتار حاضر كوشيده شده است خوانش فلسفي و متفاوت اسپينوزا از دين و نتايج الهياتي برگرفته از اين خوانش بررسي شود.