مقايسۀ چگونگي جايگزيني واكه‌هاي كوتاهِ وام ‌واژه‌هاي انگليسي و عربي در زبان فارسي

جايگزيني يك واجِ زبان وام‌ دهنده با نزديك‌ترين آواي موجود در زبان وام‌گيرنده «جايگزيني واج» ناميده مي‌شود. زبان‌هاي انگليسي و عربي به‌طور مشترك داراي واكه‌هاي افراشتۀ كوتاه /I/ و /U/ هستند كه زبان فارسي فاقد آن‌هاست. هدف اين پژوهش توصيفي-تحليلي كه در چارچوب نظريۀ بهينگي(پرينس و اسمولنسكي، 1993 /2004) انجام شده، مقايسه و تبيين چگونگي جايگزيني اين دو واكه در وام‌واژه‌هاي انگليسي و عربي است. يافته‌هاي پژوهش پيشِ رو نشان مي‌دهد دو واكه كوتاه /I/ و /U/ در وام‌واژه‌هاي انگليسي به ترتيب به نزديك‌ترين واكه‌ها يعني واكه‌هاي افراشتۀ كشيده [i] و [u] تبديل مي‌شوند. ولي اين دو واكه كوتاه در وام‌واژه‌هاي عربي به ترتيب به واكه‌هاي نيم‌افراشتۀ كوتاه [e] و [o] تبديل مي‌شوند؛ زيرا شيوۀ تلفظ دو واكه كوتاه /I/ و /U/ به نشانه‌هاي نويسه‌اي كسره و ضمه در زبان فارسي بستگي دارد؛ درحالي‌كه كسره و ضمه در زبان عربي به ترتيب به‌صورت دو واكه افراشته كوتاه /I/ و /U/ تلفظ مي‌شوند، در زبان فارسي به ترتيب به‌صورت دو واكه نيم‌افراشتۀ كوتاه [e] و [o] تبديل مي‌شوند. بنابراين تحليل تلفظ كسره و ضمه با بهره‌گيري از محدوديت‌هاي نويسه‌اي كه به اطلاعات نويسه‌اي دسترسي دارند انجام شد. اين محدوديت‌ها ايجاب مي‌كنند كه كسره و ضمه در زبان فارسي هميشه به ترتيب بايد به‌صورت [e] و [o] تلفظ بشوند.