«داستان تحول» در كشف ‌الاسرار و عدة‌ الابرار ميبدي

در برخي حكايت‌هاي صوفيانه شاهد تغييروتحول يكي از شخصيت‌ها هستيم؛ هرچند انتظار مي‌رود در قصه‌ با شخصيت‌هاي ايستا روبه‌رو شويم. در اين موارد شخصيت دگرگون مي‌شود و برخلاف ساختار قصه‌ها، به‌جاي وقايع و حوادث، شخصيت، در مركز و محور حكايت قرار مي‌گيرد. برخي از اين تحول‌ها ناگهاني و در اثر كرامت يا معجزه و برخي با سير منطقي و علّي رخ مي‌دهد. در نوبت سوم جلدهاي اول تا دهم كشف‌ الاسرار و عدة الابرار ميبدي (نگارش: حدود سدۀ ششم) 37حكايت ازاين‌دست وجود دارد. مسئلۀ اصلي پژوهش افزون‌بر اشاره به دلايل و خاستگاه تحول، بازتاب مكاشفه و تحول دروني بر ساختار روايت و عناصر داستاني است كه به شيوۀ تحليلي و توصيفي و به كمك جدول‌ و شكل بدان پرداخته شد. دستاورد پژوهش نمونه‌هايي از حقيقت‌مانندي نسبي، همدلي مخاطب با حكايت، جواني جامعۀ تحول‌يافته، حضور كم‌رنگ زنان در ماجراي تحول، لزوم زمينه و استعداد دروني، تحول در جهت مثبت، نقش اراده و اختيار، ماندگاري تجربه، بازگشت به خداوند به‌عنوان درون‌مايۀ كلي حكايات و شگردهايي چون كاربرد پي‌رنگ پيچيده‌تر و حكايت‌هاي طولاني‌تر، زاويۀ ديد اول شخص يا تركيبي، پرداختن به جزئيات حالات شخصيت‌ها و فضاسازي دقيق‌تر را نسبت‌به ساير حكايت‌هاي كتاب نشان مي‌دهد. مي‌توان گفت «داستان تحول» يا «رشد و كمال» افزون‌بر ايجاد بستري مناسب براي نوآوري در قلمرو عناصر داستان با روشني بخشيدن به منظومۀ فكري نويسنده، مفهوم تحول، سويه‌هاي ادبي، هنري و گفتمان غالب روزگار ميبدي به دريافت و فهم كامل‌تر تفسير مي‌انجامد.