واكاوي حفاظت از حق مؤلف آثار در كتابخانه‌ها؛ موردكاوي نقش كتابخانه ملي ايران در جايگاه مرجعيت كتابخانه‌هاي ايران

هدف: پژوهش حاضر با هدف واكاوي و تحليل حق مؤلف آثار در كتابخانه هاي ايران و به طور خاص كتابخانه ملي ايران به عنوان مرجعيت ميان كتابخانه هاي ايران انجام شد.روش پژوهش: پژوهش كنوني از نظر هدف كاربردي است و با رويكرد پژوهش كيفي انجام شده و از نظر روش گردآوري داده ها، روش تحليل اسنادي به كار رفته است. جامعه پژوهش شامل آيين‌ نامه ها، قوانين، پورتال‌ هاي كتابخانه ملي ايران و 36 كتابخانه منتخب ملي، دانشگاهي، علوم پزشكي، عمومي و ديجيتال در داخل و خارج از ايران است و در نهايت نيز با تعداد 7 نفر از كارشناسان و مديران كتابخانه‌ها مصاحبه انجام شد. همچنين، در تحليل داده‌ ها، از كدگذاري باز استفاده شده است. يافته‌ ها: تحليل داده‌ هاي حاصل از پژوهش و كدگذاري باز حاكي از آن است كه تعداد 116 كد اوليه، 188 كد مفهومي، 227 مقوله و 5 طبقه حقوق مادي و معنوي، استفاده غيرانتفاعي، مجوز و موافقت‌نامه، استفاده منصفانه و نقض حقوق پديدآور به دست آمد. پس از  بررسي آيين‌ نامه‌ ها و پورتال كتابخانه ملي ايران و سامانه ديجيتال ملي در خصوص وضعيت كتابخانه ملي از نظر حقوق مادي و معنوي منابع، مشخص شد كه هنوز سياست حق مؤلف در مواجه با اين منابع وجود ندارد.نتيجه‌ گيري: كتابخانه‌ ها مي‌ توانند با داشتن سياست حق مؤلف و راهكارهايي مانند ايجاد فيلد حقوق و دسترسي در نرم‌ افزارهاي كتابخانه‌ اي، به كارگيري مجوز در دسترسي به منابع خاص، بهره‌ گيري از اقدامات فني كنترل كپي و دسترسي در حفاظت از حقوق معنوي صاحبان آثار، استفاده از الگوي ثبت حق مؤلف آثار ، ايجاد دفتر/ اداره حق مؤلف و نظير آن در جهت ارائه خدمات به كاربران گام بردارند.