مقايسه تبيين رابطه توحيد افعالي و اختيار انسان و نظام عليت از نگاه ملاصدرا و فاضل مقداد

يكي از مباحث مهم كلامي تبيين رابطه توحيد افعالي و اختيار و نظام عليت است. عدم تبيين مناسب اين مسئله از طرفي موجب نگاه جبرگرايانه اشاعره و از طرف ديگر موجب تفويض‌گرايي معتزله شده است. نويسندگان در اين تحقيق با روش توصيفي و تحليلي، ديدگاه دو دانشمند مهم و تأثيرگذار در اين خصوص را تطبيق داده و به يافته‌هاي زير دست يافتند. هر دو انديشمند تعارضي ميان توحيد افعالي از يك سو و اختيار انسان و عليت از سوي ديگر قائل نيستند و براي حل مشكل جمع اراده الهي و اراده انسان به جمع طولي روي آورده‌اند. فاضل مقداد اراده الهي را مشروط به اختيارانسان مي‌داند و ملاصدرا اختيار انسان و اختيار خداوند را مانند نفس و قواي آن مي داند كه درعين اينكه انسان شاني از شئون الهي است اما اراده انسان با اراده خداوند يكي نيست و اختلاف بين دو ديدگاه در تفسير نظريه امر بين الامرين، به  اختلاف بينونت بين خدا و انسان بازمي گردد كه فاضل مقداد به بينونت عزلي و ملاصدرا به بينونت صفتي قائل شده‌اند.