تبيين انواع مظهريت انسان بر اساس توحيد افعالي

درباره رابطه توحيد افعالي و فاعليت انسان در افعالش، سه ديدگاه وجود دارد: اشاعره با پذيرش توحيد افعاليِ خداوند، عليت ميان انسانها و افعال آنان را انكار كرده، جبرگرا شده‌اند. معتزله با انكار توحيد افعالي و پذيرش عليت انسانها در افعالشان، تفويض را پذيرفته‌اند. اماميه بر اساس دستور اهل بيت عليهم السلام، از قاعده «لاَ جَبْرَ وَ لاَ تَفْوِيضَ وَ لَكِنْ أَمْرٌ بَيْنَ أَمْرَيْنِ» پيروي مي‌كنند. براي تبيين ديدگاه اخير، سه راه حل مي‌توان ارائه كرد: الف) بر اساس عليت طولي، خداوند، فاعلِ غيرمباشر، و انسان، علت مباشر افعال خود است ب) بر اساس عليت حقيقي و اِعدادي، خداوند علت حقيقي و انسان، علت اِعدادي افعال خود است ج) با ارجاع عليت به تشأن، خداوند علت حقيقي و انسان مظهر و تجلي خداوند مي‌باشد و از آنجا كه انسان‌ها با يكديگر تفاوت دارند، نوع مظهريت و تجلي خداوند در آنها نيز متفاوت خواهد بود. مقاله حاضر بعد از توصيف و تحليل اجمالي سه ديدگاه كلامي فوق، انواع مظهريت انسانها را با استمداد از آيات قرآن تبيين نموده است.