ارزيابي برهان حفظ شريعت در اثبات عصمت امامان از منظر متكلمين شيعه

برهان حفظ شريعت با تقريرهاي سه‌گانه‌اش يكي از دليل‌هاي عقلي است كه متكلمان شيعه از قديم‌الايام براي اثبات عصمت و خطاناپذيري امامان از آن بهره جسته‌اند. در مورد اين برهان اشكالات متعددي مطرح شده كه مهم‌ترين آنها، كه در اين سياهه به آن پرداخته مي‌شود، به چگونگي حفظ شريعت در دوران غيبت حضرت مهدي بازمي‌گردد. نگارنده با استفاده از روش توصيفي-تحليلي، پس از طرح اين برهان و تنقيح اشكال، جواب‌هايي را مي‌آورد كه به اين اشكال داده شده است. اين جواب‌ها عبارت‌اند از وجوب ظهور امام در صورت انسداد راه علم، هدايتگري امام به طور غيرمتعارف، برطرف شدن نياز جامعه به تشريع توسط فقها، و عدم لزوم حفاظت فعلي از شريعت توسط امام. سپس اين جواب‌ها نقد و بررسي مي‌شود. پس از اثبات استواري و استحكام اين اشكال و همچنين فراگيري آن نسبت به شرايع سابق، نگارنده اتخاذ دو مبنا را پيشنهاد داده است. نخست، عدم امكان اثبات عصمت انبياء و اوصياء از طريق اين برهان و در عين حال امكان اعتقاد به عصمت ايشان از جهت مصداقي؛ دوم ضرورت عصمت مگر در مواردي كه مصلحت اقتضا كند كه البته نتيجۀ هر دو مبنا با آنچه متكلمان از اثبات عصمت براي پيامبران و جانشينانشان انتظار دارند ناسازگار است.