سنن الهي به مثابه قواعد قوام‌بخش در هستي جامعه و تبيين لوازم آن

جامعه، از آن حيث كه در سلسله ممكنات قرار دارد، در هستي‌اش نيازمند واجب است. خداوند، به عنوان فاعل و خالق عالم ممكنات، هستي جامعه را از طريق اراده‌ها و كنش‌هاي انساني به آن اعطا مي‌كند، به گونه‌اي كه وجود جامعه با عدم آن قابل جمع نيست. سنن الهي، كه در ساختارهاي وحياني و عقلاني به آنها معرفت پيدا مي‌كنيم، زمينه‌ساز هستي ما و تمام واقعيت‌هاي ديگر است. همان گونه كه واقع‌گرايي پيش‌شرط وجود ما و تمام نظريات علمي و عقلي است، سنن الهي نيز به همان ميزان و با همان گستردگي زمينه حيات فردي و اجتماعي ما را مهيا مي‌كند. بر اين اساس، جامعه مجموعه‌اي از سنن الهي است كه براي ظهور نيازمند به كنش جمعي است. سنن الهي، به مثابه قواعد قوام‌بخش، نقش علّي در تحقق و بقاي جامعه ايفا مي‌كنند. پذيرش اين امر لوازمي به دنبال خواهد داشت، كه اين مقاله با روش توصيفي-تحليلي به برخي از آنها مي‌پردازد، و از آن جمله است: محوريت يافتن فطرت انساني در فهم سنن الهي و تكون جامعه، عكس الحمل بودن حمل سنت بر جامعه، لزوم تجرد جامعه، دفع نسبي‌گرايي و حفظ اختيار و مسئوليت انساني.