ساختار معماري و دوره بندي تاريخي‌ كالبدي مسجد جامع كبير تبريز

مسجد جامع كبير تبريز از بناهاي با ارزش معماري ايران است و مدت زيادي در طول تاريخ محل اعلان‌هاي رسمي وقايع و فتاوي مهم حكومت‌هاي بزرگي  ايلخانان، تركمانان، صفويان و قاجاريان  بوده است؛ مطابق نوشته‌هاي تاريخي، شكل‌گيري اين اثر ارزشمند به صدر اسلام برمي‌گردد، ولي بطور دقيق براي اين ادعا، منابع دست اول وجود ندارد و به دليل زلزله‌هاي شديد در طول حيات آن، تغييرات حكومتي و تغيير باني مسجد، تغييرات زيادي در كالبد معماري مسجد رخ داده است.  عليرغم اهميت زياد اين مسجد پژوهش‌هاي جامع اندكي درمورد تحولات كالبدي آن انجام يافته است و اين تحولات به صورت دقيق مورد بررسي قرار نگرفته است. هدف پژوهش حاضر مطالعه جامع، بررسي اسناد و مدارك موجود براي دسته‌بندي تحولات و ارائه تصويري در باب تغيير و تحولات مي‌باشد. روش تحقيق بكار گرفته شده توصيفي-تحليلي و تحليل محتوي اسناد و متون تاريخي و بازديد‌هاي ميداني و مطالعات گزارش‌هاي باستان‌شناسي مي‌باشد. نتايج پژوهش نشان مي‌دهد كه بخاطر مسائل مختلف و عمدتا زلزله، شكل مسجد از شبستاني در صدراسلام به تك گنبدي در دوره سلجوقي، دو گنبدي دروه تيموري و تركماني و در نهايت بصورت شبستاني در دوره قاجاري دچار تغييرات اساسي شده است.