ثبات هژمونيك و فنّاوري: بررسي سياست آمريكا در كنترل اشاعه فنّاوري از دانشگاه و پيامدهاي بين‌المللي آن

پس از جنگ جهاني دوم سرعت توليد علم در جهان افزايش چشم‌گيري داشت و به محل تنازع منافع قدرت‌هاي بزرگ تبديل گشت. در اين دوره سازوكارهاي كنترل اشاعه فناوري‌هاي حساس و راهبردي بانام رژيم‌هاي كنترل صادرات پديد آمدند تا صادرات هرگونه فناوري حساس و راهبردي تحت نظارت اين رژيم‌ها انجام شود. امروزه با افزايش اشاعه نامحسوس فناوري و ورود فناوري‌هاي نوظهور به حوزه استراتژيك، كارآيي نظارت و كنترل پيشين كاهش يافته و تدابير بيشتري براي صيانت از اشاعه دستاوردهاي علمي و فني از سوي قدرت‌هاي پيشرو در حال تنظيم است. در اين راستا نهاد دانشگاه به‌عنوان محفل اصلي توليد علم، فناوري و نوآوري وارد بازي قدرت شده و همچون ابزاري راهبردي جهت افزايش و حفظ قدرت كشورها عمل مي‌كند. پژوهش حاضر با استفاده از ادبيات نظري پيرامون رژيم‌هاي بين‌المللي و ثبات هژمونيك و نيز شواهد تجربي موجود، به دنبال پاسخ به اين پرسش اساسي است كه ايالات‌متحده چگونه اشاعه علم و فناوري در دانشگاه‌ها را در جهت حفظ رهبري خود در نظام بين‌الملل كنترل مي‌كند و پيامدهاي چنين سياستي چيست؟ بررسي كيفي داده‌هاي موجود و تحليل اسناد در دسترس در دو دهه اخير نشان داد كه هدف اصلي اين رژيم‌ها حفظ و ارتقاي قدرت هژمونيكي آمريكا و جلوگيري از كاهش فاصله قدرت خود با رقباي راهبردي است چراكه فناوري‌هاي نوظهور مي‌تواند ضمن ايجاد موازنه‌هاي جديد قدرت، نظم مطلوب هژمون را تا مرز فروپاشي تضعيف نمايد و در نهايت پيامد آن نيز محدوديت و عقب‌ماندگي، تعميق شكاف فناورانه، كاهش رفاه و توسعه در بين كشورهاي ديگر مي‌باشد.