نقد و بررسي ديدگاه ماركسيسم دربارۀ تقّدم پيشه‌ها بر انديشه‌ها

در اين مقاله با استفاده از روش توصيفي و تحليلي به واكاوي و تبيين و نقد ديدگاه ماركسيسم دربارۀ تقدّم پيشه‌ها بر انديشه‌ها كه محصول و نتيجۀ تقّدم نهاد و منافع مادي و اقتصادي جامعه بر ساير نهادهاي اجتماعي است، مبادرت شده است. پرسش اصلي اين است كه آيا براساس ادعاي ماركسيسم كه مدعيِ علمي بودنِ فلسفه خويش‌اند، پايگاه و طبقۀ اجتماعي عموما و اقتصاد و وضعيت معيشت به‌طور خاص تنها يا حداقل مهّم‌ترين عامل محوري و بنيادين در تغيير و تحولات فردي و اجتماعي است؟ يا اين‌كه براساس ديدگاه ماكس وبر، فكر و ايمان و عقيده اصالت دارند و انديشه‌هاي آرماني و روحاني به منافع واقعي و عملي معنا داده و آن‌ها را توجيه مي‌نمايند. هرچند پيروزي انديشه‌ها درصورتي ميسر است كه با منافع  واقعي و عملي پيوند داشته باشند. به بيان ديگر، منافع و پيشه‌ها با انديشه‌ها رابطه متقابل دارند و هيچ‌يك بدون ديگري نمي‌توانند دوام بياورند. استاد مطهري نيز نظريۀ تلفيقي اسلام را مطرح مي‌كند كه براساس آن درخصوص انسان‌هاي ابتدايي و غيربالغ‌الفكر، نظر آقاي كارل ماركس درست است ، اما دربارۀ انسان‌هاي منطقي و بالغ‌الفكر نظر ماكس وبر درست است.