بلاغت وقوعي (مطالعه‌ موردي: سبك‌شناسي بلاغي شعر محتشم كاشاني)

يكي از مكتب‌‌هاي شعر پارسي كه ظاهراً با تعريف جديد و اروپايي آن نيز تا حدي همخواني دارد، مكتب وقوع است. واسوخت هم نوعي از وقوع‌‌گويي است كه به عقيده‌ پژوهندگان، محتشم كاشاني اين سبك را ابداع كرده و به اوج رسانيده ‌‌است. تأملي گذرا در مطالعاتي كه در زمينه‌ شعر مكتب وقوع و واسوخت انجام شده، نشان مي‌‌دهد كه غالب آن‌‌ها به «عدم بهره‌‌گيري شاعران اين مكتب‌‌ از شگردهاي بلاغي» اتفاق نظر دارند. بر اساس اين پژوهش‌‌ها، زبان شعر وقوعي عاري و خالي از شگردهاي ادبي ‌‌است. پرسش اين پژوهش اين است كه آيا به‌‌راستي شعر مكتب وقوع، خاصه شعر محتشم، شعري ساده، بي‌‌پيرايه و خالي از صناعات ادبي و اغراق‌‌هاي شاعرانه است؟ براي تبيين صحّت يا عدم راستي ادعاهاي كلي‌‌گويانه، نياز به يك كار آماري با معيار دقيق است. اين جستار كه با شيوه‌ كمّي ـ آماري و با رويكردي سبك‌‌شناختي نوشته شده ‌‌است، با بررسي چند هنرسازه‌ ادبي در مقداري مشخص از شعر محتشم و مقايسه‌ آن با مقياس شاعران برجسته‌ سبك‌‌هاي عراقي و هندي نشان مي‌‌دهد كه نه‌‌تنها شعر محتشم خالي و عاري از شگردهاي بلاغي نيست، بلكه شمار و بسامد صناعات شعر او گاه بيشتر از ميزان شاعران سبك‌‌هاي عراقي و هندي است. هم‌‌چنين بر مبناي داده‌‌ها و نتايج اين جستار بايسته است كه با تشكيك در قول معروف و نقيضِ فرضِ رايج، با بازبيني آثار شاعران وقوعي و انجام پژوهش‌‌هايي دقيق و آماري، بلاغت راستين شعر آنان را معين كرد.