گونه‌شناسي گرايش‌هاي دروس اخلاق در حوزه عليمه قم از بدو تأسيس تاكنون

حوزه علميه قم در سده اخير در ابعاد گوناگون از خود جلوه‌هاي درخشاني نمايانده است. تعاليم اخلاقي در قالب دروس اخلاقي و آثار مكتوب آن، يكي از اين جلوه‌هاست. تعاليم اخلاقي با رويكردهاي گوناگون خود، در سده اخير با محوريت حوزه علميه قم توانست قلمرو وسيعي از مناسبات اجتماعي- سياسي را درنوردد و افراد زيادي را تحت نفوذ تعليمات خود متحول سازد. دروس اخلاقي در حوزه قم از رويكرد يكساني پيروي نمي‌كند. در سابقه سده اخير اين حوزه مي‌توان شاهد گونه‌هاي متفاوتي از رهيافت‌هاي اخلاقي بود. در تقسيم رايج، از رهيافت‌هاي اخلاق عقلي، عرفاني، روايي و تلفيقي ياد مي‌شود. يا از نوع دروس تشكيل شده اخلاق فردي و اجتماعي سخن به ميان مي‌آيد. اما با نگاه دقيق در سنخ‌شناسي دروس اخلاق، ابعاد اين دسته‌بندي و گونه‌شناسي گسترده مي‌نمايد و فراتر از تقسيم رايج در مباحث اخلاقي به نظر مي‌رسد؛ از جمله: گونه اخلاقي جامع‌نگر در برابر يكسونگر؛ اخلاق علمي در برابر عملي؛ اخلاق فردي در برابر اجتماعي؛ اخلاق خوفي در برابر رجايي؛ اخلاق نقلي (نص‌محور) در برابر اخلاق عقلي؛ درون‌گرا در برابر برون‌گرا؛ جذبه‌اي در برابر اخلاقي. گزارشي از آنها در اين تحقيق بيان مي‌شود.