سنجش پايداري بوم‌نظام‌هاي توليد هندوانه و انواع خربزه براساس تحليل امرژي و اقتصادي در منطقه سيستان

اهداف: كشت‌هاي جاليزي در ثبات و تعادل اكوسيستم زراعي منطقه سيستان نقش به سزايي دارد. با عنايت به اهميت غذايي، اقتصادي و اشتغال‎زايي بررسي اين بوم نظام‎ها حائز اهميت مي‎باشد.مواد و روش‎ها: در اين مطالعه، پنج نظام توليد محصولات جاليزي شامل قندك، سفيدك، پشمك، هندوانه و خربزه در سطح منطقه سيستان، با استفاده از شاخص‎هاي امرژي و اقتصادي، ارزيابي شد. اطلاعات اين پژوهش با استفاده از پرسش‎نامه و اندازه‎گيري‎هاي ميداني از 45 مزرعه براي قندك، 53 مزرعه براي سفيدك، 37 مزرعه براي پشمك، 60 مزرعه براي هندوانه و 82 مزرعه براي خربزه جمع‎آوري شد.يافته‎ها: كل انرژي حمايت‌كننده نظام‎هاي توليد قندك، سفيدك، پشمك، هندوانه و خربزه به ترتيب 1016×5.83، 1016×5.56، 1016×3.45، 1016×6.48 و 1016×5.83 ام‎ژول خورشيدي در هكتار در سال تخمين زده شد. در مطالعه حاضر درصد تجديدپذيري امرژي (R%) نظام‌هاي توليد قندك، سفيدك، پشمك، هندوانه و خربزه به ترتيب 3.40، 3.57، 5.21، 3.06 و 3.40 درصد محاسبه شد. بزرگ‎تر بودن R% در نظام توليد پشمك نسبت به ساير نظام‎ها به دليل سهم زياد استفاده از كود آلي مي‎باشد. در اين مطالعه كمترين ميزان تجديدپذيري محيطي بين پنج نظام، مربوط به نظام هندوانه بود كه نشان مي‎دهد در اين نظام درصد بالايي از امرژي مورداستفاده به منابع تجديدناپذير محيطي وابسته است.نتيجه‎گيري: پايداري اكولوژيكي نظام توليد هندوانه بيشتر از ساير نظام‎هاي موردمطالعه مي‎باشد، همچنين ارزيابي‎هاي انجام شده بر اساس محاسبه 13 شاخص امرژي و اقتصادي حاكي از آن است كه جلوگيري از فرسايش و كاهش كاربرد كودهاي شيميايي مي‎تواند در پايداري اكولوژيكي اين نظام‎ها مؤثر باشد.