تضادهاي قومي: تدوين يك شاخص جامع فرهنگي

درحالي‌كه جريان غالب جامعه‌شناسي و نيز علوم سياسي بيشتر بر نهادها، كنشگران نخبه و دخالت‌هاي خارجي براي تبيين تضادهاي قومي/مذهبي متمركز بوده است، جامعه‌شناسي فرهنگي و جامعه‌شناسي فرهنگ، دريچه‌اي ديگر به اين پديده گشوده و نقش عوامل فرهنگي و نظام ارزشي را در بروز و ظهور آن برجسته مي‌­كند. اما بررسي چرايي اين پديده از منظر فرهنگي مستلزم وجود معياري دقيق براي سنجش آن است كه بتواند ارتباط نظام فرهنگي و ارزشي جوامع و تحولات مربوط به آن را با بروز تضادهاي قومي- مذهبي بسنجد.در اين پژوهش، داده‌هاي ارزشي و نگرشي مورد پالايش نظري و آماري قرار گرفت. علاوه بر آن، در يك بررسي نظام‌مند طولي ده‌ساله، ارتباط تجربي اين شاخص فرهنگي با تضادهاي قومي/مذهبي روي‌داده در سراسر جهان سنجيده شد.در دور اول اين مطالعۀ طولي 81 كشور-جامعه و در دور دوم 93 كشور و درنهايت، با تجميع تمام نمونه‌ها، ارتباط نظام فرهنگي/ارزشي و تضاد بررسي شد. يافته‌ها از انسجام «شاخص تضاد» مركب از چهار عامل بنيادي دربرگيرندگي گروهي، عدم تساهل، مردانگي و احساس برگزيدگي حكايت مي‌كنند.نتايج نشان مي‌دهد شاخص تضاد توانسته است بخش قابل‌توجهي از كنشگري‌هاي مبتني بر قوم و مذهب بر عليه ديگري يا بين دولت و گروه‌هاي قومي/مذهبي را تبيين كند. آزمون رگرسيون حاكي از آن است كه حدود 40 درصد از تغييرات تضاد سطح كشوري با فرهنگ تضاد قابل‌پيش‌بيني است.