بررسي تطبيقي مسئله خير و شر از نگاه ابن سينا، لايب نيتس و اسپينوزا

بحث شرور از مهم ‌ترين و در عين حال قديمي‌ ترين معضلات مسايل كلامي و فلسفي است. اين مسأله كه چگونه مي‌توان با توجه به علم و قدرت بي‌كران الهي و خيرخواهي او در حق مخلوقات و انسان‌ها، وجود شرور در عالم ماده و بخصوص زندگي انسان‌ها را توجيه نمود، از جمله مسايلي است كه همواره ذهن فيلسوفان و متكلمان را به خود مشغول كرده. تعارض بين صفات ياد شده و وجود شرور آن‌قدر جدي و عميق است كه بعضي از فيلسوفان و متكلمان متأله را بناچار به نفي و انكار وجود شرور بالكل واداشته و بعضي ديگر را به انكار وجود خدوند. در اين مقاله با روش توصيفي- تحليلي فلسفه دخول شر در نظام خلقت از نظر ابن‌سينا، لايب نيتس و اسپينوزا بررسي شده است. مطابق نظر ابن‌سينا شر حقيقي نه بالذات، داخل در نظام قضا و قدر است و نه بالعرض. شر نسبي هم اگر چه داخل در نظام قضا و قدر الهي هست اما بالعرض داخل است نه بالذات. وجود شر نسبي هم با نظام احسن قابل توجيه است و بين آنها تعارض ذاتي وجود ندارد. لايب نيتس اين ديدگاه را به طور كامل مي‌پذيرد و توضيح مي‌دهد كه وجود شرور مابعدالطبيعي در نظام احسن يك امر ضروري است. برخلاف شرور اخلاقي و طبيعي كه ضروري نيستند. ولي اسپينوزا بر خلاف اين دو، خير يا شر ناميدن امور را يك امر انساني و تابعي از خواهش هاي نفساني مي ‌داند و بر اين عقيده است كه در عالم واقع خير و شري وجود ندارد.