تحليل تطبيقي ذات و صفات خدا در مثنوي معنوي و دائودِه ‌جينگ

موضوع تبيين ذات و صفات خدا در عرفان اسلامي متأثر از سنّت قرآني است كه عارفان  اسماء ذات، صفات و افعال خدا را به تأسي از آن تبيين و طبقه‌بندي كرده‌اند و مولوي در مثنوي معنوي به‌ عنوان برجسته ‌ترين اثر عرفاني در زبان فارسي با دقّت و ظرافت بدان پرداخته و ناشناختگي ذات خدا را آورده است. هم‌چنين لائودزي، حكيم چيني در دائودِه‌جينگ، مهم‌ترين متن آيين دائو كه هجده سده پيش از مثنوي معنوي نوشته شده، مباحثي عمده و باريك‌بينانه در شناخت‌ناپذيري ذات دائو مطرح كرده ‌است. هدف اين جستار بازنمايي و تحليل يافته‌هاي ذات و صفات خدا در مثنوي معنوي و دائودِه‌جينگ و تبيين همساني و ناهمساني آن‌هاست كه با روش توصيفي- تحليلي سامان يافته ‌است؛ چنانكه دستاوردهاي پژوهش نشان مي‌دهد، حقيقت ذات خدا در مثنوي معنوي و دائو در دائودِه‌جينگ ذهن‌گريز و شناخت‌ناپذير است، امّا صفات خدا در مثنوي معنوي بسيار پرشمارتر از صفات دائو در دائودِه‌جينگ است كه اين موضوع نظر به گستردگي اسم‌شناسي در عرفان اسلامي و تفسيرهاي عرفاني از اسماء خدا قابل توجيه است. هم‌چنين برخي صفات دائو مانند ژرف‌بودن، بي‌صدايي و بي‌صورتي اگرچه فاقد معادل شناخته در عرفان اسلامي هستند، امّا در مثنوي معنوي به مثابة صفات خدا به كار رفته‌اند.