تقدّم نقد روشمند بر توليد نظريۀ علمي در قلمرو علوم انساني

اقتضاي مطالعات فلسفي، نقدورزي مفهومي است كه به معناي پژوهش منتقدانه يا مواجهۀ انتقادي با مفاهيم مبنايي و اصيل در قلمرو علوم انساني خواهد بود. نگارندۀ مقاله پس از تبيين ابعادي از نقش‌آفريني علوم انساني در جامعه؛ مانند مفهوم‌سازي، حل و تحليل چالش‌هاي اجتماعي، بومي‌سازي، ارتقاء قدرت و توليد دانش نو، به اين مسئله مي‌پردازد كه نسبت نقد با علوم انساني چيست و آيا مي‌توان از تقدم نقد نظريه‌هاي علمي در قلمرو علوم انساني بر توليد نظريۀ سخن گفت؟ نويسنده در ادامه، پس از طرح دو ديدگاه «نقدمحوري» و «نظريه محوري»، به نسبت‌سنجي مفاهيم چهارگانۀ علوم انساني، توليد علم، نظريه، و نقد، مي‌پردازد و بر ديدگاه اول تأكيد مي‌كند. مهم‌ترين يافتۀ پژوهش آن است كه نقد در حوزۀ مطالعات علوم انساني را مي‌توان از سه منظر متفاوت سنجيد و در هر سه منظر، از تقدم نقد بر توليد نظريه‌هاي علمي در قلمرو علوم انساني ياد كرد. اين سه منظر عبارتند از نقد به‌مثابۀ قِسم پژوهش، نقد به‌مثابۀ قَسيم پژوهش و نقد به‌مثابۀ مَقسم پژوهش كه البته در فرض سوم، تحليل مسئله، وابسته به تحليل فلسفۀ نقد بوده و در زاويۀ مطالعات فلسفۀ علم خواهد بود. نويسنده در اين مقاله با استفاده از «روش تحليل مفهومي»، چارچوب بحث خود را تنظيم نموده است.