بررسي‌ و تبيين وجودي ‌و كاركردي ‌قوّه متخيله در فلسفۀ اسلامي‌

متخيله، قوّه‌اي ‌است كه تركيب و تفصيل در صور و معاني‌حسي، خيالي، وهمي‌و عقلي ‌را انجام مي‌دهد. فلاسفۀ مسلمان در مورد اين قوّه دو رويكرد متفاوت در پيش گرفته‌اند. برخي‌به تقليل و حتي ‌انكار آن معتقدند و برخي ‌ديگر نيز وجود آن را پذيرفته‌اند. فلاسفۀ معتقد به وجود اين قوۀ، بيشتر دو گونه كاركرد را به آن نسبت داده‌اند. كاركرد نخست، تركيب و تفصيل صور و معاني ‌مختلف است كه البته بررسي‌دلايل و شواهد موجود ما را به اين نتيجه مي‌رساند كه كاركرد يادشده، فعل خود نفس و نه قوّه‌اي ‌از قواي ‌آن مي‌باشد. كاركرد دوم نيز تبديل مفاهيم كلي ‌وحي ‌به جزئيات و محسوسات و همچنين تمثل صور عقلي‌ وحياني‌است. با اين وجود، فلاسفۀ بزرگ مسلمان از جمله ابن‌سينا و ملاصدرا با تأكيد بر كاركرد حس مشترك و خيال پيامبر9 در مشاهده و ادراك صور و معاني‌جزئي ‌و محسوس وحياني، از اين كاركرد قوّۀ متخيله چشم پوشيده‌اند؛ بر خلاف آنچه برخي‌ معاصرين دربارۀ فاعليت نفس پيامبر9 در فرايند دريافت وحي ‌مطرح مي‌كنند.