بررسي اثربخشي درمان هيجان‌مدار بر مؤلفه‌هاي خودانتقادي و احساس شرم بيماران تحت درمان نگهدارنده با متادون

زمينه و هدف: تأثير سوءمصرف مواد بر هيجانات و عواطف مصرف‌كننده انكارناپذير است؛ بدين‌ترتيب هدف پژوهش حاضر، بررسي اثربخشي درمان هيجان‌مدار بر مؤلفه‌هاي خودانتقادي و احساس شرم بيماران تحت درمان نگهدارنده با متادون بود. روش‌بررسي: روش پژوهش، نيمه‌آزمايشي با طرح پيش‌آزمون و پس‌آزمون همراه با گروه گواه و دورۀ پيگيري سه‌ماهه بود. جامعهٔ آماري را تمامي مُراجعان كلينيك‌هاي ترك اعتياد منطقهٔ پنج شهر تهران در سال‌هاي ۱۴۰۱-۱۴۰۰ تشكيل دادند كه تحت درمان نگهدارنده با متادون بودند. سي نفر داوطلب واجد شرايط به‌روش نمونه‌گيري تصادفي خوشه‌اي وارد مطالعه شدند و به‌صورت تصادفي در دو گروه پانزده‌نفري گواه و آزمايش قرار گرفتند. ابزارهاي اندازه‌گيري متغيرها، مقياس خودانتقادي (گيلبرت و همكاران، ۲۰۰۴) و مقياس احساس شرم (كوهن و همكاران، ۲۰۱۱) بود. شركت‌كنندگان گروه آزمايش دوازده جلسه درمان هيجان‌مدار دريافت كردند؛ درحالي‌كه براي گروه گواه، هيچ جلسهٔ درماني برگزار نشد. تجزيه‌و‌تحليل داده‌ها با استفاده از روش تحليل واريانس با اندازه‌گيري مكرر و آزمون تعقيبي بونفروني در سطح معناداري ۰٫۰۵ در نرم‌افزار SPSS نسخهٔ ۲۲ صورت گرفت.يافته‌ها: اثر زمان و اثر تعامل زمان و گروه بر مؤلفه‌هاي متغير خودانتقادي شامل خوداعتمادي و خودانتقادي و متغير احساس شرم و مؤلفه‌هاي آن شامل خودارزيابي منفي و رفتار كناره‌جويانه در بيماران معنادار بود (۰٫۰۵ p)؛ همچنين اثر گروه بر متغيرهاي مذكور به‌جز خوداعتمادي معنادار بود (۰٫۰۵ p). در گروه درمان هيجان‌مدار، نمرات پس‌آزمون و پيگيري مؤلفهٔ خوداعتمادي افزايش معنادار و مؤلفۀ خودانتقادي و متغير احساس شرم و مؤلفه‌هاي آن، كاهش معنادار درمقايسه با نمرات پيش‌آزمون پيدا كرد (۰٫۰۵ p). تفاوت معناداري در نمرهٔ متغيرهاي مذكور بين مراحل پس‌آزمون و پيگيري مشاهده نشد كه نشان‌دهندهٔ تداوم اثربخشي مداخله در مرحلهٔ پيگيري بود (۰٫۰۵ p). نتيجه‌گيري: باتوجه به اثربخشي درمـان هيجـان‌مـدار بـر كاهش مؤلفۀ خودانتقادي و احساس شرم و مؤلفه‌هاي آن در گروه آزمايش درمقايسه با گروه گواه، اين درمان مي‌تواند به‌عنوان روشي مداخله‌اي در بيماران تحت درمان نگهدارنده با متادون استفاده شود.