رابطه‌ علم و دين از منظر پيرس: با تأكيد بر خطاپذيرانگاري او

مقاله‌ حاضر به ديدگاه چارلز سندرز پيرس، معمار پراگماتيسم درباره‌ رابطه‌ علم و دين مي‌پردازد. انديشه‌هاي پيرس، بجز اهميت ذاتي، از جهت تأثير بر ويليام جيمز و جان ديويي، دو تن از سرآمدان پراگماتيسم و معماران حوزه‌ انديشه و فرهنگ و آموزش امريكا اهميت مضاعف دارد. در دعوي اصلي مقاله استدلال مي‌كنيم با آنكه پيرس به گفت‌وگوي علم و دين اعتقاد داشت، اما چون خطاپذيرانگاري، آموزه‌ اصلي فلسفه‌ او، در چالش با آموزه‌هاي تعييني و متافيزيكي كليسا بود، پيرس كليساي جهاني غيرالهياتي را كه با عشق الهي برپا مي‌شود، پيشنهاد كرد كه با كليساي الهياتي محافظه‌كار تفاوت اساسي دارد و براي صدق علمي، احترام اساسي قائل خواهد بود. پيرس كه از «ازدواج» علم و دين سخن مي‌گفت، نزاع يا بي‌تفاوتي را در روابط علم و دين نمي‌پذيرفت و مي‌انديشيد كه علم و دين بايد تا رسيدن به صدق كه براي پيرس هميشه «در راه» است، تعامل داشته باشند. فلسفه‌ دين پيرس تا حدودي انگيزش‌گر است. به اين دليل وسوسه‌انگيز و انگيزش‌گر است كه پيرس در مقام يك منطق‌دان و فيلسوف علم دقيق آن را گسترش داد و بسياري از كساني كه به دليل تسلط در منطق، فلسفه‌ علم و نشانه‌شناسي، جذب پيرس شده‌اند، از آنچه در كار او در مسائل ديني مي‌بينند، نگران مي‌شوند.