نقد و بررسي مقاله «كيهان‌شناسي» از دايره‌المعارف لايدن

چكيده: كيهان‌شناسي درباره قوانين عمومي تكامل طبيعي و مادي جهان و ساختار آن بحث مي‌كند. بررسي وضع كهكشان‌ها، ستارگان، آفرينش آسمان‌ها، زمين و نيز انبساط جهان، از مباحث مهم اين رشته است. اين دانش در مجموع چند هدف اصلي دارد از جمله: اثبات ناظم، اثبات توحيد الهي، نشان دادن عظمت خداوند، بيان امكان معاد و تحقق حتمي آن، تشويق به استفاده از طبيعت، بيان مبدا پيدايش و چگونگي شكل‌گرفتن موجودات، بيان نظم و انسجام طبيعت، يادآوري برخي نعمت‌هاي الهي و ترغيب به شُكر، بيان برخي حقايق‌ نجومي و كيهان‌شناختي. نگارنده با اشاره به اين كه ارزش اشارات «كيهان‌شناسي» و گزارش‌هاي «كيهان‌زايي» تنها با مشاهده كاركرد ساختاري آن در چارچوب زمينه خاص كلام (سوره) آشكار مي‌شود و نيز اين مطلب كه اظهارات كيهان‌شناختي قرآني داراي اهداف الهي (شناخت آفريدگار و ايجاد انگيزه شكر) هستند، بنابراين بايد توجه كرد كه دامنه كيهان‌شناسي بيشتر محدوده آسمان‌ها، زمين و خورشيد، ماه و ديگر ستارگان و جرم‌هاي آسماني را در بر مي‌گيرد و خلقت انسان، بحثي در امتداد آن است و آيات و تفاسير مفسران ذيل آيات مربوط به كيهان‌شناسي در ظاهر از هم تفكيك شده‌اند و ما با رويكرد تطبيقي، سعي در نقد و بررسي و تبيين مرز‌هاي اين دو بحث داريم و به برخي شبهات پاسخ مي‌دهيم.