سير تحول عقل گرايي و نقل گرايي در جهان اسلام و تاثير تاريخي آن در شكوفايي فرهنگ و تمدن اسلامي

The Evolution of Intellectualism and Traditionalism in the World of Islam and its Historical Role in Developing the Islamic Culture and Civilization

چكيده در نگاه نخست به روند شكوفايي وتحول فرهنگ و تمدن اسلامي، تعارض عقل و نقل و عقلانيت و سنت به گونه‌اي جلوه مي‌كند كه در نظر كسي كه در بررسي خود از سطح به عمق نمي‌رود تقابل تضاد گونه‌ي اين دو فريبنده است. حال آن كه كند و كاوي دقيق‌تر آشكار مي‌سازد كه آن چه اصحاب عقل و نقل را در پاره‌اي از مقاطع تاريخي در برابر يكديگر قرار داده است تعارض در ماهيت مفاهيم عقلي و نقلي نيست، بلكه نوع تمسك به هر يك، به ويژه پاي‌بندي شديد به نقل و سنت بوده كه چنين نزاعي را سبب شده است. در اين مقاله درصدد تبيين و تحليل دو نكته برآمده‌ايم: نخست، از تأثير تاريخي عقل و نقل در شكل‌گيري تمدن اسلامي، و سپس از فراز و نشيب روند واگرايي و همگرايي تفكر عقل‌گرا و نقل‌گرا سخن خواهيم گفت. حركت تاريخي مزبور را در جريان نضج گرفتن تمدن و فرهنگ اسلامي از سه چشم‌انداز، مرحله‌ي تقابل و تعارض، مرحله‌ي همزيستي و تضارب، و مرحله‌ي همگرايي و تعاطي عقل و نقل، مورد بحث قرار داده‌ايم، هر چند، تحليل آن‌ها در قالب مراحل‌تاريخي اين حركت دشوار مي‌نمايد چرا كه به طور آشكار هم‌پوشي‌هاي فراواني دارند.

The first glance at the developing trend of the evolution of the Islamic culture and civilization ,and the confrontation between intellect and tradition and the paradoxical condition between rationality and tradition manifests itself in such a way that it becomes elusive from the individualʹs point of view without penetrating from the surface into the depth. This article seeks to study , explain ,and analyze two main points in this concern: first, it proceeds to discuss the historical effect of wisdom and narration to shape the Islamic civilization; second, it goes on to investigate the ups and downs trend of similarities and dissimilarities of rationalism and traditionalism .Later on, the paper considers the historical background of the aforementioned matter during the advancement of the Islamic culture and civilization in three perspectives: the contradiction and confrontation stage; coexisting and multiplying aspect, and the parallel stage of wisdom and tradition.