عالم عقول از منظر ابن‏سينا و شيخ اشراق

The World of Intellects in Ibn Sina and Shaykh Ishraq

برخي بر اين عقيده‏اند كه سهروردي جز تغيير اصطلاحات، كار ديگري در فلسفه نكرده است؛ بر اين اساس، اختلاف و افتراقي با مشّاي ندارد. در مقاله حاضر، با تامّل بر ديدگاه شيخ اشراق درباره عالم عقول و مقايسه آن با ديدگاه‏هاي ابن‏سينا، اين فرضيه را به اثبات خواهيم رساند كه سهروردي در عين آنكه از بستر مشّايي بهره مي‏برد و خود نخست مشّايي بوده است، امّا به طور روشن از اين مكتب جدا مي‏شود. او با توجه به مباني فلسفي خاصّ خود، برخي مراتب هستي همچون عالم عقول عرضيه را اثبات مي‏كند. افزون بر اين، مراتب مورد اتّفاق همچون عالم عقول طوليه نيز در دستگاه سازوار هستي‏شناختي وي تفسير و تحليل‏هاي جديد و مستقلي مي‏يابد. البته، سهروردي در برخي موارد نسبت به ابن‏سينا كاستي‏هايي دارد؛ امّا در مجموع، تبيين‏هاي وي در اين‏باره دقيق‏تر به نظر مي‏رسد.

Some people think that Surhavardi has done nothing in philosophy but changing technical terms; otherwise, his philosophy is not different from that of peripatetic. The authors in this article go through Shaykh Ishraqʹs ideas about the world of intellects and compare them with those of Ibn Sina in order to establish the claim that Suhravardi, despite the fact that he benefits from a peripatetic context, and was one of its adherents at the outset, takes a distance from them in the process of his philosophical development. On the basis of his philosophical principles, Shaykh Ishraq establishes some levels of being such as the world of horizontal intellects. Moreover, those elements common to his philosophy and that of peripatetics find new interpretation in his homogeneous ontological system. According to the authors, although Suhravardi1 s theory suffers from some shortcomings, his analysis seems more accurate in general.