تبيين وجودي و معرفتي حسّ مشترك در فلسفه اسلامي

Ontological and Epistemological Explanations of Common Sense in the Islamic Philosophy

در حيطه علم‏النفس فلسفه اسلامي، حسّ مشترك به عنوان قوّه‏اي ادراكي مطرح شده است كه مفاهيم حسّي، مفاهيم جعلي، و مفاهيم شهودي را ادراك مي‏كند. اين مقاله، در دو حوزه وجودشناختي و معرفت‏شناختي، به بررسي حسّ مشترك پرداخته است. فلاسفه مسلمان از دوره ابن‏سينا با طرح مسيله وحدت نفس و تنزّل وجودي قواي نفس به حوزه مفهوم و اسم، به نوعي تقليل‏گرايي وجودشناختي در باب حسّ مشترك جهت مي‏يابند. در بستر معرفت‏شناختي، در اين مقاله، ابتدا ادراكات حسّ مشترك به لحاظ حصولي و حضوري بودن بررسي، و سپس با طرح مسيله نماي مطابقت در حكمت سينوي، نگاه ويژه ابن‏سينا به اين مسيله تبيين شده است. در نهايت، با طرح نظريه حركت جوهري از ديد ابن‏سينا (و اقتران با نگاه معرفتي ويژه‏اي كه ابن‏سينا به حسّ مشترك دارد)، چالش فقدان محوريت اطلاقي معرفت از ديدگاه وي تاحدودي مرتفع شده است. حاصل اين اقتران، گونه‏اي از معرفت‏شناسي خواهد بود كه معرفت‏شناسي تشكيكي ناميده شده است.

In the Islamic philosophy, common sense is conceived as a cognitive faculty that perceives sensual, conventional, and intuitive concepts. This article deals with the issue of common sense ontologically and epistemologically. Muslim philosophers, since Ibn Sina, have adopted an ontologically reductionist approach to common sense by suggesting the unity of nafs and by reducing its faculties to mere concepts and names. In this article, common sense is epistemologically investigated. The question of whether common sense provides knowledge by presence or be presentation is examined first, and then Ibn Sinaʹs idea is explained with regard to the issue of correspondence. At the end, the authors study the problem of substantial motion in Ibn Sina to answer a challenge to his theory concerning lack of any pivot for absolute knowledge. The conclusion is some sort of epistemology, called gradational epistemology.