قطب‌هاي رشد به مثابه رويكردي در عدم تعادل‌هاي ناحيه‌اي ايران

قطب‌هاي رشد به مثابه رويكردي در عدم تعادل‌هاي ناحيه‌اي ايران

هدف از اين مقاله، شناسايي قطب‌هاي رشد در ايران و نحوه‌ي شكل گيري آنها و همچنين تاثيرات ناشي از قطب‌هاي رشد بر نابرابري‌هاي ناحيه‌اي است. روش پژوهش توصيفي- موردي است. نتايج بررسي حاكي از آن است كه سياست قطب رشد در برنامه‌هاي عمراني كشور بويژه از برنامه‌ي عمراني سوم به بعد موجب شد مراكز شهري بزرگ كشور با سرمايه گذاري كلان صنعتي و سرازير شدن سرمايه و نيروي انساني ماهر و متخصص از نواحي پيراموني به اين مراكز مواجه شوند و به شكل گيري قطب‌هاي رشد دامن زنند. تهران به عنوان قطب رشد برتر، شهرهاي مشهد، اصفهان، تبريز و شيراز به عنوان قطب‌هاي رشد درجه‌ي يك، شهرهاي 1000- 500 هزار نفر و شهرهاي مراكز استاني به عنوان قطب‌هاي رشد درجه دو به دليل مركزيت و تمركز نهادها و سازمآنهاي اداري- سياسي موجب شده‌اند كه بيشتر جمعيت نواحي پيرامون استان براي نيل به فرصت‌هاي شغلي بهتر به اين مراكز سرازير شوند. چنانچه تجزيه و تحليل شاخص‌هاي تحقيق حاضر در سال 1385 نيز نشان مي‌دهد، اين قطب‌هاي رشد تاثيرات انتشاري تدريجي بسيار ضعيفي بر روي نواحي پيرامون خود داشته‌اند. اين فرايند يك نوع واگرايي و عدم تجانس در ساختار توسعه‌ي فضايي كشور به وجود آورده كه نتيجه‌ي آن الگوي توسعه‌ي فضايي مركز- پيرامون است. بنابراين تنها با ارايه ي مكانيسم فرصت برابر و تقويت شهرهاي كوچك و ميانه اندام و نگرش سيستمي به توسعه‌ي ناحيه‌اي مي‌توان به ساختار فضايي مناسب دست يافت.

This study aims at recognizing growth poles and their formations in Iran. It also considers the influences of growth poles on regional inequalities. The method of the study is descriptive – case study. Results of the study indicate that policy of growth poles in civil planning of Iran especially after third civil planning made the overwhelming of macro-industrial investment in metropolitan and immigration to these cities and formed new growth poles. Tehran is the first growth pole and Mashhad, Esfahan, Tabriz and Shiraz stand in second position and cities having 500-1000 thousands and the center of provinces stand in third position. Because of centrality and officials and political organizations, most people shift to metropolitan and have high opportunities of finding jobs. Thus, an analysis of indices of research in 2006 shows that these growth poles gradually trickle down and have had weakness on peripheral regions. This process has made a kind of divergent effect on special structure of development of the country and it produces social development core-periphery pattern, thus, only with presenting equal opportunity mechanism and strengthening small and average cities and systematizing regional development, it is possible to reach an appropriate special structure.