برخي از اصطلاحات فلسفي در شعر ناصر خسرو

بلخ در زمان ناصر خسرو از جمله مراكز انديشه‌هاي عقلي و فلسفي محسوب مي‌شد كه افرادي نظير ابوزيد بلخي (حافظ خراساني)، كعبي بلخي و شهيد بلخي را در خود پرورش داده بود. ناصر خسرو در اين محيط و در زماني مي‌زيست كه فلسفه و دين در برابر هم قرار گرفته بود. او عليرغم آشنايي با فلسفه، در نتيجه تعاليم داعيان اسماعيلي، متمايل به نوعي كلام بود. نزاع و كشمكش ميان اهل دين و اهل فلسفه، ناصرخسرو را بسيار دلتنگ مي‌كرد. بنابراين او مي‌كوشيد مشكلات ديني و معضلات فلسفي را با هم تلفيق كند و با هر گروه، با زبان و اصطلاحات خاص آنها سخن گويد. او در برابر اهل دين به آيات قرآن و اخبار رسول، صلّي الله عليه و آله و سلّم، تملك مي‌جست و در برابر فلاسفه از برهان‌هاي عقلي و مقدمات منطقي استفاده مي‌كرد. در اين مقاله برخي از اصطلاحات فلسفي موجود در ديوان او بررسي مي‌شود؛ البته فلسفه در مفهوم عام آن كه شامل منطق و كلام هم مي‌شود مورد نظر بوده است.