اتحاد نفس با عقل فعال از ديدگاه صدرالمتالهين

فيلسوفان پيش از ملاصدرا جملگي معقتد بودند كه نفس در ذات خود همانند عقول مجرد از ماده است، اما برخلاف عقول، تعلق به بدن داشته، افعال خود را با اضافه تدبيـري بدن از طريق آن انجام مي دهد و از همين طريق استكمال مي يابد. ايشان بر همين اساس، معتقد بودند تعاريف ارايه شده براي نفس، ناظر به اضافه نفسيت، يعني تعلق آن به بدن است و حقيقت نفس را نمي نماياند. اما ملاصدرا به مدد اصول فلسفي خاص خود، همچون اصالت وجود، حركت جوهري نفس و تشكيك در وجود، ديدگاهي نوين ارايه كرده است كه به مثابه سنگ بناي علم النفس حكمت متعاليه است. وي با نفي ديدگاه فلاسفه پيشين در باب حقيقت نفس كه رابطه نفس مجرد با بدن مادي، را امري عارضي و خارج از ذات نفس مي-دانستند، بر اين اعتقاد رفت كه حيثيت تعلقي نفس به بدن ـ كه تعبير نفس نيز اشاره به همين جهت دارد ـ داخل در ذات نفس است، يعني نحوه وجود نفس، به گونه اي است كه تعلق به بدن دارد. او با دو استدلال، اولاً نشان مي دهد كه اگر آن گونه كه فلاسفه پيشين معتقد بودند، نفس در ذات خود، مجرد از ماده باشد، محال است به بدن مادي تعلق بگيرد. ثانياً اگر نفس مجرد عقلي باشد، محال است از تركيب يك امر مجرد از ماده با بدن مادي، نوع طبيعي واحدي به نام انسان محقق شود. ملاصدرا به دنبال اثبات ذاتيت تعلق به بدن براي نفس، ساير مسايل نفس شناسي را بر اساس اين مسيله حل مي كند، يعني نفس را در حدوثش جسماني مي داند، تفسيري متفاوت از رابطه نفس و بدن سبب مرگ طبيعي ارايه و استدلال هاي جديدي براي ابطال تناسخ اقامه مي كند.