تحليل بايستي‌ها از ديدگاه استاد مهدي حايري يزدي

تحليل بايستي‌ها از ديدگاه استاد مهدي حايري يزدي

در علم اخلاق، با مجموعه‌اي از بايدها و نبايدها سر و كار داريم. تحليل چيستي اين بايدها و نبايدها، برعهده فلسفه اخلاق يا فر‌ا اخلاق است، يعني اينكه بايدها از كدام دسته از مفاهيم فلسفي هستند؟ از معقولات اوّلي هستند، يا معقولات ثاني فلسفي يا از اعتباريات؟ به‌علاوه، تحليل قضاياي اخلاقي و اينكه اين دسته از قضايا را مي‌توان به قضاياي اخباري ارجاع داد يا نه، يكي ديگر از مسايل مهم فلسفه اخلاق است. پرسش هيوم در مورد رابطه هست و بايدها نيز، از جمله مباحث فرا اخلاق است كه فيلسوفان را درگير پاسخ‌گويي كرده است. برخي از فيلسوفان معاصر اسلامي، چون علامه طباطبايي، مرتضي مطهري، محمدتقي مصباح و حايري، از جمله متفكراني هستند كه در باب پرسش‌هاي فوق به بحث و بررسي پرداخته‌اند. در اين ميان، حايري آراي خاص خود را دارد. از جمله آنكه همه بايستي‌هاي اخلاقي را به هستي‌ها ارجاع مي‌دهد، يعني بايستي‌ها را به وجوب بالغير تفسير مي‌كند. حايري در اين زمينه با علامه طباطبايي وجه اشتراك خاصي دارد، همان‌گونه كه با مصباح نيز از جهتي وجه اشتراك و از جهت ديگر اختلاف نظر دارد. ديدگاه‌هاي علامه طباطبايي، مصباح و حايري از تحليل بايستي‌ها، مورد نقد صادق لاريجاني قرار گرفته كه در اين مقاله به تحليل آراي وي پرداخته شده است. ديدگاه هيوم در باب رابطه هست و بايد، مربوط به دو مطلب مهم در منطق صورت است كه حايري با تفكيك آن‌ها از يكديگر، آراي خاص خود را در اين زمينه بيان كرده است.