مباني فلسفي - كلامي جنگ و جهاد از منظر اديان

با همه صراحت آيات كلام‏الله مجيد در منفوريت جنگ و فساد در ارض و موضع توام با تسليم پيامبر خدا در طي سيزده سال پس از بعثت در مكه و تشريع دفاع در دوران بعد از هجرت، بسياري از فقها و مفسران و محدثان در گذشته، جنگ و درگيري با كفار اعم از كتابي و غيركتابي را واجب دانسته‏اند با اين تفاوت كه اهل كتاب مي‏توانند در صورت پرداخت جزيه و قبول حاكميت اسلام به شريعت خويش عمل نمايند، اما مشركان راهي جز پذيرش اسلام يا نابودي نداشته‏اند. نويسنده اين مقاله همانند بسياري از محققان معاصر بر اين باور است كه موضع اسلام در برابر ديگر ملل، پس از هجرت به مدينه، تنها موضع دفاعي بوده و جز با كساني كه درصدد نابودي اسلام و مسلمانان بوده‏اند حق جنگ نداشته‏اند و لذا نه تنها اهل كتاب بلكه مشركان نيز در قلمرو خود آزاد بوده و در صورتي‏كه به شهروندي و تابعيت دولت اسلامي درآيند با پرداخت مالياتي ناچيز مي‏توانند از هرگونه حمايت انساني برخوردار باشند. براي روشن شدن اين حقيقت، نويسنده به بررسي آيات مورد استدلال طرفداران جهاد ابتدايي پرداخته و اثبات نموده است كه اين آيات برمقصود آنان دلالت نداشته، بلكه برعكس همين آيات نيز گوياي موضع دفاع ابتدايي مسلمانان اوليه است و نظريه- 1. بخش اول اين مقاله در شماره ششم اين فصلنامه ارايه شده است. × استاديار و عضو هييت علمي دانشگاه شهيد بهشتي جهاد ابتدايي پديده قرن دوم اسلامي بوده و براي اولين بار توسط مفسراني مانند قتاده مطرح گرديده‏است