روابط متقابل شيخ زاهد گيلاني و شيخ صفي الدين اردبيلي بر يكديگر

تصوف در گيلان همچون ساير مناطق ايران از نفوذ و قدمت زيادي برخوردار بوده است. شيخ زاهد¬گيلاني بنيانگذار طريقتي بود كه با ساير فرقه¬هاي صوفيانه در ايران از نظر فكري و اجتماعي داراي تفاوت‌هايي بود. با آن كه اساس تصوف زاهديه مبتني بر فقر و درويشي بود، اما شيخ زاهد با توجه به نفوذ اقتصادي و سياسي¬اي كه در گيلان، شروان، اَران و آذربايجان پيدا كرده بود، مورد احترام ويژه حاكمان ايلخاني و محلي بود. شيخ¬زاهد با توجه به چنين موقعيتي، قدرت اجتماعي و اقتصادي خود را در خدمت طريقت زاهديه قرار داد. پس از پيوستن شيخ صفي¬الدين اردبيلي به وي، با توجه به ميراثي كه شيخ زاهد به او منتقل كرده، شيخ صفي طريقت صفويه را به وجود آورد. به نظر مي¬رسد يكي ازانگيزه‌هاي پيوستن شيخ صفي به شيخ زاهد علاوه بر عوامل معنوي وي ثروت و مكنت شيخ را مورد توجه قرار داده بود، تا از اين طريق بر قدرت خود بيفزايد. علاوه بر اين مسأله، شيخ صفي با انتقال سيادت (سيد بودن) از خاندان شيخ¬زاهد به خود پس از ازدواج با دختر شيخ زاهد ، بي‌بي‌فاطمه ـ زمينه هاي تلفيق انديش? سياسي ايرانشهري را براي خاندانش فراهم كرد.