سفر روحاني سنايي و ابوالعلاي

برخورداري انسان از قوه تخيل و تلاش او براي فرار از محدوديتهاي بشري، او را به تفكري ماورايي واداشته است كه يكي از مجاري به روز اين تفكر خلق سفرنامه‌هاي روحاني و آن جهاني است كه ادبيات جهان به هر رنگ و زباني، نمونه‌اي از آن را بروز داده است. در ادبيات اسلامي نيز از اين مقوله شاهكارهايي وجود دارد كه خود در شكل‌گيري و حتي روند اين سير و سياحت در ادب اروپا بسيار تاثيرگذار بوده است؛ همچنانكه پيشينه كمدي الهي دانته را در آثاري چون ارداويراف‌نامه و فتوحات مكيه و... جستجو كرده‌اند. البته، بي‌هيچ گماني بايد تمامي اين آثار را برگرفته از معراج حضرت رسول (صلي‌الله‌عليه‌وسلم) دانست. در ميان سفرنامه‌هاي روحاني ـ اسلامي دو شاهكار ادبي؛ يعني سيرالعباد الي‌المعاد سنايي و رساله الغفران ابوالعلاي معري با نگاهي متفاوت از ديگران گزارش شده است كه هر دو به لحاظ دشواريهايي كه در ارايه انديشه مولفان داشته‌اند، آنچنان كه مي‌بايست تحليل و بررسي نشده‌اند. لذا در اين نوشتار، تلاش شده است ضمن معرفي و نمودن بسترهاي مشترك هر دو سفر، به هدف غايي و باز هم مشترك اين دو اديب پرداخته شود. به همين جهت، ضمن معرفي اجمالي مولفان و احوال ايشان در زمان تاليف اثر، با نگاهي انتقادي تشابهات و تمايزات هر دو اثر ارايه و جايگاه هر يك در گستره سفرنامه‌هاي روحاني بررسي شده است.