حديث اوايل و بازتاب آن در برخي از متون ادبي- عرفاني

حديث اوايل و بازتاب آن در برخي از متون ادبي- عرفاني

حديث اوايل با سه شاخه روايي ِعقل، قلم و نور نبي دست‌كم در سه دسته از متون حديثي و تفسيري، متون فلسفي و متون ادبيات عرفاني بازتاب گسترده‌اي يافته است. در دو دسته نخست، مقصود اصلي، تعيين و تبيين نخستين مخلوق و كيفيت صدور آن از واحد است. در دسته سوم هم اين حديث بيشتر بازتاب ذوقي و ادبي پيدا كرده و اغلب بر پايه دو شاخه از حديث، يعني نور محمدي و عقل كلي (عقل اول) شكل گرفته است. در دسته سوم، بازتاب اين حديث را مي‌توان در سه شكل برشمرد: 1. تركيب ادبي؛ 2. فصل‌ها و باب‌هاي مستقلي كه به عقل و انواع آن و همچنين به مدح پيامبر(ص) اختصاص دارد؛ 3. منظومه‌هاي تمثيلي كه در آن‌ها عقل، شخصيت اصلي تمثيل يا قصّه تمثيلي است. متون عرفاني- ادبي مورد بحث در اين جستار محل درآميختن محتواي حديث با آرايه‌هاي ادبي از قبيل تلميح، تصريح، استعاره و تشبيه است.