تطور تاريخي نظريه فطرت در فلسفه و عرفان اسلامي

مبحث فطرت، به عنوان يك مسيله مستقل فلسفي و كلامي در آثار كندي، فارابي، ابن سينا و شيخ اشراق مطرح نبوده است. در اخوان الصفا براي نخستين بار در تاريخ فلسفه اسلامي، مسيله فطري بودن شناخت خداوند در يك منبع فلسفي مطرح مي شود. اين پديده در پرتو رويكرد كثرت گرايانه آنان در انتخاب منابع شان قابل تبيين است. ابن عربي چون براي نخستين بار چيستي فطرت را موضوع مطالعه مستقل قرار داده است، نقطه عطفي در سير تطورات نظريه به شمار مي آيد. نظريه در حكيم شاه آبادي گامي بلند به پيش برمي دارد. اثبات واجب، نبوت و امامت عامه، معاد و برخي مسايل فلسفي و معرفتي ديگر با تمسك به مقتضيات فطرت، از نوآوري-هاي وي محسوب مي شود. در آثار علامه طباطبايي كاركردهاي معرفتي نظريه، به نحو چشمگيري افزايش يافته و با استاد مطهري به اوج مي رسد. نظريه پردازي هاي استاد را بايد جهشي در سير تطورات نظريه فطرت به شمارآورد. نوآوري هاي وي، شامل عمده مباحث اساسي فطرت مي شود. ظهور نظريات رقيب، سوابق آموزشي و كثرت و تنوع حوزه مطالعاتي استاد، در زمره عوامل ظهور اين نوآوري ها قرار دارد.